SREĆNI li su narodi koji imaju dosadnu istoriju - konstatovao je pre gotovo tri veka francuski filozof i pisac Monteskje, punim imenom Šarl-Luj de Sekonda, baron od Breda i Monteskjea. Bez ikakve sumnje, Srbi ne pripadaju toj kategoriji naroda. U našem prosečnom doživljaju prošlosti stalno smo pred novim iskušenjima i dilemama - da li smo uludo potrošili 20. vek u utopističkom stvaranju jugoslovenske države, ili je to bila istorijska nužnost u ostvarivanju ideje o nacionalnom ujedinjenju srpskog naroda. Pogotovu od njenog raspada, kada su sa društvene scene lagano nestajali čuvari ideologije i istine, i kada su iz prašnjavih arhiva počela da izviruju nepoznata dokumenta o uticaju svetskih moćnika na ovaj naš uzavreo prostor.

Značajna dešavanja u istoriji jednog naroda, vrlo često, neophodno je nanovo procenjivati i ocenjivati. Pogotovu ako se posledice tih događaja osete tek mnogo, mnogo godina kasnije. Međutim, ponekad to prevrednovanje prošlosti, naročito u svetlu novih činjenica, može da liči na "servis za pranje veša - i da nam se ono onda vraća prljavije nego što je bilo".

POZNATI su svi izazovi sa kojima je, od prvog trenutka, bila suočena novostvorena Kraljevina Srba, Hrvata i Slovenaca. Osim unutrašnje nesloge, Jugoslaviju su pratile i mnogobrojne spoljne nedaće: stalna opasnost od mogućnosti obnove Habzburškog carstva, teritorijalne pretenzije Mađarske i Bugarske, a naročito Italije, koja se nijednog trenutka nije odrekla druge strane Jadrana. Zato je u tim prvim godinama kraljevine, prvi cilj bio da se osigura integritet granica i da se novoj državi nađe mesto u novom evropskom poretku i stvore odgovarajući savezi koji će osigurati mir i zaštitu od mahinacija i mešanja velikih sila.

Međutim, separatizam Hrvata oličen u Hrvatskoj seljačkoj stranci, najpre na čelu sa Stjepanom Radićem, a potom Vlatkom Mačekom, uz moćnu potporu Katoličke crkve, biće konstanta postojanja nove države. "Nevidljivu istoriju" njenog trajanja zapravo će obeležiti Kaptol.


Pročitajte još: SUSRET SA ISTORIJOM: Cilj raskola u Crkvi bio da oslabi Srbe


A da će tako biti, nagovešteno je 29. novembra 1918. godine, kada je Okružnica hrvatskih biskupa pozdravila "novu državu" Slovenaca, Hrvata i Srba, koju je proglasilo zagrebačko Narodno vijeće. Beogradsku deklaraciju o proglašenju zajedničke Kraljevine troimenog naroda biskupi su prećutali i stavili do znanja da je suštinski ne priznaju.

ŠIROM hrvatskog prostora osnivaju se omladinske, školske i dečje organizacije "Đački savez" i "Mladi junaci" na čijim sastancima se agitovalo protiv svakog jugoslovenstva. Praznici i crkvene procesije korišćeni su za "odgoj i buđenje zdrave hrvatske svijesti" kod običnog naroda, posebno seljaka.

Ljubodrag Dimić i Nikola Žutić u svojoj studiji "Rimokatolički klerikalizam u Kraljevini Jugoslaviji", citiraće Poslanicu katoličkog episkopata od 5. maja 1921. godine, povodom osnivanja "Sokola", jugoslovenske sportske organizacije: "Kršćanski roditelji! Stoga se nećete čuditi nama biskupima, vašim pastirima, što smo podigli svoj prosvjed i glas, kado smo čuli da se ozbiljno namjeravalo odgajati vašu djecu ne u duhu Isusovu, već u duhu sokolskom... Ako hoćete da se vaši mladići i vaše djevojke odmetnu od Boga, od Isusa, od Bogorodice, od Crkve, od kršćanskog života, od istine, od blažene vječnosti, onda dopustite vašim momcima u Sokole, a svoje djevojke u Sokolice".

Tito i Moša Pijade u zatvoru


I odmah će formirati svoju organizaciju "Orao" iz koje će docnije proizaći široki pokret "križara" i "križarica" koji je, u stvari, bio paramilitaristička organizacija. Predvodnici su uglavnom bili mesni župnici. Pripadnici su imali svoja posebna odela, tamnoplave boje, sa križarskim znakom. Mnoga "Križarska bratstva" utopiće se u ustaški pokret. Sva ova društva su ulazila u okvir Katoličke akcije, koja je bila laička organizacija pod direktnom kontrolom biskupija, pa i samog Vatikana. Katolička akcija odigraće ključnu ulogu u kasnijem stvaranju NDH. Dok su Srbi gradili svoju pravoslavnu crkvu, katolička crkva je gradila hrvatski narod...

MILORAD Ekmečić, u svom kapitalnom delu "Dugo kretanje između klanja i oranja", navodi da je Alojzije Stepinac, godinu pre nego što je postao zagrebački nadbiskup, 1936, tajno ujedinio i temeljito reformisao Katoličku akciju. Suština njegove ideje je bila "da se katolički vernici moraju odvojiti od Hrvatske seljačke stranke, koja je vodila politiku traženja hrvatske autonomije u jugoslovenskoj federalnoj državi i prihvatiti revolucionarni pokret dr Ante Pavelića, čiji je cilj bio rušenje te države i nasilno stvaranje nezavisne države, po uzoru na evropske fašističke tvorevine toga vremena".

- Slom jugoslovenske države je bio istorijski trijumf katoličkog separatizma - napisao je Milorad Ekmečić.

ZAVIDNU ulogu u "nevidljivoj istoriji" odigraće i Komunistička partija Jugoslavije, formirana 1919. u Beogradu, a konačno zaživela na osnivačkom kongresu u Vukovaru godinu dana kasnije. Na izborima za Ustvotvornu skupštinu 1920. pobedila je u opštinama u Beogradu, Zagrebu, Nišu, Skoplju i Osijeku. U parlamentu je imala 59 poslanika i tako je postala treća stranka u Kraljevini. Posle "Obznane" i Zakona o zaštiti javne bezbednosti i poretka u državi, partija prelazi u ilegalu, a rukovodstvo odlazi za Sovjetski Savez gde radi pod direktnom kontrolom Kominterne.

A stav Kominterne je jasan. Jugoslavija je veštačka, versajska tvorevina, Srbi su hegemonisti koji uživaju privilegije na eksploataciji ostalih naroda, i svim sredstvima tu državu treba rušiti. Sve doslednije se kristališe stav da je stvaranje versajske Jugoslavije bila okupacija Hrvatske, Dalmacije, Slovenije, Crne Gore, Makedonije, Kosova, Bosne i Vojvodine od srpske vojske.

Sve ovo se ozvaničava najpre na Trećem kongresu KPJ koji je održan u Beču juna 1926. godine, a "prava mera" Srbiji i Srbima je uzeta oktobra 1928. godine, na Četvrtom kongresu KPJ u Drezdenu. Tada je doneta odluka o stvaranju nezavisnih država Hrvatske, Slovenije, Makedonije ("nezavisne i ujedinjene"), "nezavisne i ujedinjene Albanije" (misli se na prisajedinjenje Kosova i Metohije Albaniji) i o otcepljenju severne Vojvodine i njenom prisajedinjenju Mađarskoj.

Posle Drezdenskog kongresa, KPJ je podržavao sve nacionalističke pokrete protiv srpske prevlasti, uključujući Kosovski komitet, VMRO i ustaše. U septembru 1932, kad ustaše organizuju tzv. Velebitski ustanak, stav KPJ, u proglasu, u partijskom organu "Proleter" je jasan: "Komunistička partija pozdravlja ustaški pokret ličkih i dalmatinskih seljaka i stavlja se potpuno na njihovu stranu. Dužnost je svih komunističkih organizacija i svakog komuniste da taj pokret potpomognu, organizuju i predvode".

"Proleter" - Organ KP Jugoslavije

U ZATVORU Lepoglava početkom 1934. godine dolazi do stvaranja zajednice političkih osuđenika: hrvatskih i makedonskih nacionalnih revolucionara i komunista. Među istaknutim komunistima, članovima zatvorske zajednice, bili su Moša Pijade, Milovan Đilas, Andrija Hebrang, Petko Miletić... O ovoj saradnji svedoči i publikacija "Robija - zapisi hrvatskih narodnih boraca", objavljena u Zagrebu 1936.

Posle ovog ne čudi što se paralelno sa ovom publikacijom u decembarskom broju "Proletera" pojavio tekst "Komunisti i katolici": "Šta razdvaja ova dva krupna društvena pokreta? Šta im smeta da zajedno brane mir i slobodu? Pogledajmo najpre tko sačinjava komunističke a tko kršćanske organizacije... Glavnu masu katoličkih organizacija sačinjava seljaštvo, malograđani, seljačka i gradska sirotinja i omladina tih slojeva, predvođena od katoličkih svećenika. Dakle, socijalno-ekonomske razlike između masa iz katoličkih i komunističkih organizacija nisu takve da bi onemogućavale saradnju tih dvaju pokreta."


Model kominternovske krivice Srba prenet je i u novu Titovu Jugoslaviju. Ideje sa Drezdenskog kongresa su definitivno ozvaničene u već legendarnom Ustavu iz 1974. kojim je Srbija svedena na "užas", kako je narod nazivao pojam "uža Srbija". A kominternovska zamisao o svođenju Srbije na "pravu" i raspadu Jugoslavije, neku deceniju kasnije, biće ostvarena.

INTERESI HRVATSKOG NARODA

U maju 1937. godine u "Proleteru" identifikuju komuniste i Hrvate:"...Komunisti se bore protiv pljačkaške politike beogradske gospode i beogradskih kapitalista, a koji privredno pljačkaju hrvatski narod... Mi velimo: hrvatski seljak i hrvatski radnik neće nikome služiti ni robovati. To hoće hrvatski narod, a to hoće i komunisti. Interesi hrvatskog naroda, to su interesi komunista i samo budala može biti protiv svojih interesa... Tko napada komuniste, taj iz zasjede puca u leđa najboljim sinovima hrvatskog naroda."