JEDNA od najimpresivnijih slika iz detinjstva Đorđa Stratimirovića, potonjeg generala, bili su povremeni dolasci njegovog strica mitropolita Stefana iz Sremskih Karlovaca na posed Stratimirovića u Kulpinu. Šestoropreg u kojem je pristizao stric, oduševljeni meštani Kulpina, Srbi i Slovaci, uvek su dočekivali sa ushićenjem. O uspomenama na strica, detinjstvo i vojničke bitke, od kojih su neke bile presudne za Srpsko Vojvodstvo, general Đorđe Stratimirović pisao je docnije u svojoj autobiografiji.

- Porodica Stratimirović iznedrila je dvojicu velikana 18. i 19. veka koji su se mudrošću u miru i hrabrošću na bojnom polju zlatnim slovima upisali u našu istoriju - kaže Dr Žarko Dimić, istoričar, direktor Arhiva SANU u Sremskim Karlovcima i autor nekoliko knjiga o Stratimirovićima.

Ove godine navršilo se 260 godina od rođenja mitropolita, filozofa, pedagoga i pravnika Stefana Stratimirovića (1757-1836), a prošlo je i 195 leta od kada je svet ugledao njegov sinovac, general Đorđe Stratimirović (1822-1908).

Stratimirovići su jedna od prvih srpskih porodica koje su u Habzburškoj monarhiji, zahvaljujući vojničkim zaslugama, nagrađene plemićkom titulom. Koreni su im u Trebinju, sežu do Bogića Vučkovića Stratimirovića (sin Vučka Petrovića, a unuk Petra Stratimirovića) koji je sa trojicom braće - Ivanom, Tomom i Nikolom - podigao 1737. godine ustanak u Hercegovini.

Na poziv srpskog patrijarha Arsenija Jovanovića Šakabente, ustanici iz hercegovačkih brda pritekli su u pomoć Austriji. U današnju Bačku doselili su se pošto su 1745. godine od Marije Terezije uz titulu plemića, dobili i posed Kulpin od 10.000 jutara oranica. Za sebe su zadržali 3.200 jutara, a ostatak zemlje podelili su hercegovačkim dobrovoljačkim porodicama (bilo ih je ukupno oko 200) koje su sa njima ovamo pristigle.

Dr Žarko Dimić, istoričar i direktor arhiva SANU u Karlovcima

Tako je u Kulpinu 27. decembra 1757. godine, od oca Jovana i majke Angeline, rođen Stefan Stratimirović. Školovao se u Novom Sadu, Segedinu i Vacu. Filozofske i pravne nauke studirao je u Pešti i Beču, dok je bogoslovska i istorijska znanja sticao kod arhimandrita Jovana Rajića.

Pod uticajem mitropolita Mojsija Putnika, napustio je svetovni život, zamonašio se i vrlo brzo postao arhimandrit u manastiru Krušedolu, a od 1786. kao episkop u Budimu, proveo je četiri godine. U tom periodu dobro je upoznao aktuelnu politiku, što će mu docnije biti od koristi u sticanju poverenja carskog dvora kako bi što više dobrog učinio za svoj narod.

Na Narodnocrkvenom saboru u Temišvaru 1790. godine, kao najmlađi među tadašnjim episkopima, izabran je za mitropolita. To zvanje nosiće narednih 46 godina, sve do smrti. Veštinom vrsnog diplomate vodio je SPC pod austrougarskom vlašću. Naročitu pažnju posvetio je podizanju prosvetnih ustanova. Uz pomoć trgovca Dimitrija Anastasijevića Sabova (1726-1803) osnovao je: Karlovačku gimnaziju (1791), Karlovačku bogosloviju (1794) i Stefaneum (1797). Njegovom zaslugom zaživela je 1810. godine prva srpska gimnazija u Novom Sadu.

Zaveo je red u crkvi i disciplinu među pravoslavnim sveštenstvom. Bio je neprikosnoveni vođa Srba u neprestanoj borbi protiv pokušaja Beča da pounijati srpski narod. Crkvenim životom Srba, Stratimirović je uglavnom upravljao sam, ali razumno i energično. Budno je pratio zbivanja u Srbiji, sanjajući njeno oslobađanje. Smatrao je da bi se najlakše mogla osloboditi uz pomoć bratskog ruskog naroda, pouzdanog saveznika iste vere i bliskog jezika.

Dvorac u Kulpinu, nekadašnji dom Stratimirovića

Istoričari su saglasni da je mitropolit bio jedan od najinteligentnijih i politički najobrazovanijih savetodavaca braći u Srbiji. Jakim ličnim vezama na bečkom dvoru isposlovao je izvesnu blagonaklonost prema ustanicima, kao i prećutnu saglasnost o njihovom snabdevanju oružjem, municijom i hranom iz Austrije.

Kao veliki ljubitelj nauke i književnosti, kojom se i sam bavio, omogućio je štampanje mnogih crkvenih knjiga. U sve srpske škole uveo je istoriju kao obavezni nastavni predmet. Zauzimao se i za dovođenje obrazovanih ljudi u Srbiju, te je tako njegovom zaslugom i prosvetitelj Dositej Obradović 1806. pozvan iz Trsta u Beograd.

Poživeo je 79 leta. Na čelu Karlovačke mitropolije proveo je 46 godina, što je petina od 230 godina njenog ukupnog trajanja (1690-1920). Upokojio se u noći između 23. i 24. septembra 1836. u Sremskim Karlovcima. Počiva u karlovačkom sabornom hramu.

Kada je zatvoreno bogato životno poglavlje njegovog strica Stefana, Đorđe Stratimirović je bio četrnaestogodišnjak. Rođen je u Novom Sadu, prve pouke primio je u roditeljskoj kući od sveštenika kulpinskih Slovaka. Nižu novosadsku gimnaziju završio je 1841, a zatim kadetski korpus u Titelu. Posle školovanja na Vojnoj akademiji postao je potporučnik i služio u Milanu, Paviji i drugim italijanskim mestima.

Istorija ga pamti prvenstveno kao komandanta srpskih dobrovoljaca iz Šajkaša koji su izvojevali prvu i najvažniju srpsku pobedu nad Mađarima 12. juna 1848. godine u Sremskim Karlovcima. Mađarska vojska generala Janoša Hrabovskog sa Petrovaradinske tvrđave pokušala je da zauzme Karlovce.

- Stratimirović, tada dvadesetšestogodišnjak, odlučio je da poslednji put pređe u napad, skupio seljake i graničare, a u pomoć mu je stiglo i oko 1.000 dobrovoljaca iz Kneževine Srbije pod komandom Milivoja Blaznavca. Predvođeni generalom Stratimirovićem, izvojevali su prvu srpsku pobedu nad Mađarima - ističe dr Dimić, iz čijeg pera je ovih dana objavljena knjiga “Srpska Vojvodovina, Bitka za Karlovce 12. jul 1848”.

General Đorđe Stratimirović

U istorijskoj literaturi postoji nekoliko opisa Stratimirovićeve ličnosti i njegove uloge u srpskom pokretu. Jedan od najupečatljivijih zapisa ostavio je Mihailo Polit Desančić koji za Đorđa kaže da je 1848. godine bio još vrlo mlad i izvanredno lep čovek, pritom samouveren, nepredvidljiv, prek i vrlo hrabar.

“Bio je vrlo omiljen u srpskom narodu, naročito kod Šajkaša, jer je svugde s njima išao u vatru i bio je vođa i duša u srpskom ustanku. Ličnom odgovornošću davao je primer vojnicima, koji su ga neizmerno voleli. Išli su kao slepi za njim”, zabeležio je Polit Desančić.

Da su generalu manjkale neke od osobina koje navodi Desančić, bez sumnje, bitka za Sremske Karlovce imala bi po Srbe drugačiji, porazan ishod. Bez ove istorijske pobede, srpska Vojvodovina doživela bi slom, baš kao i san u moćnoj “žuto-garnoj carevini” o prisajedinjenju Srbiji.


Naš Napoleon

DVORAC u Kulpinu odavno je zaboravio na pređašnje vlasnike Stratimiroviće, ali meštani ovog sela nadomak Novog Sada pamte. U obližnjem parku podignuta je bista mitropolitu Stratimiroviću, a u mesnoj školi Stratimirović se naziva “našim Napoleonom”.


Samo skromni krst

NA presudnu bitku kod Karlovaca, danas podseća samo skromni krst, koji su ličnim sredstvima pre nekoliko godina podigli akademik Slavko Gavrilović, istoričari Žarko Dimić i Drago Njegovan i prijatelji.

- General Stratimirović zaslužio je dostojan spomenik. Ne bismo smeli da zaboravimo ni njegovu želju da mu se posmrtni ostaci prenesu iz Beča u Karlovce - naglašava dr Dimić i podseća da Mađari imaju četiri, ili pet, obeležja u Vojvodini, koja ih podsećaju na istorijske događaje iz 1848. i 1849. godine, “a mi smo, eto, jedva uspeli da podignemo ovaj krst”.

Beogradski profesor Ivan Stratimirović, kod spomen-obeležja svom pretku generalu Đorđu u Karlovcima


Uspomene u autobiografiji

PO završetku vojne službe, 1859. godine, general Stratimirović je učestvovao u diplomatskim misijama za Austriju u Crnoj Gori, na Krfu, u Epiru, Srbiji i Italiji. Od 1873. živeo je u Novom Sadu. U srpsko-turskom ratu 1875. stavio se na raspolaganje srpskoj vladi, ali je osumnjičen da radi za interese Austrije. Posle 1877. godine povukao se iz javnog života i preselio u Beč, gde je proveo ostatak života. Napisao je autobiografiju na srpskom i nemačkom jeziku, koju je 1913. publikovao njegov sin.