MNOGI danas ne znaju ko su bile sestre Ninković, po kojima je nazvana ulica u Novom Sadu i škola u Kragujevcu. Pogotovo je široj javnosti nepoznato da je plod njihove borbe za jednaka prava žena na obrazovanje - prva viša ženska škola u Srbiji.

Milica, rođena 1854, i godinu mlađa Anka potiču iz porodice učenog profesora Petra Ninkovića, koji je bio upravitelj Srpske pravoslavne gimnazije u Novom Sadu, a kasnije izdavao konzervativni list “Srbobran”.

Kako je u Enciklopediji Novog Sada naveo dr Dušan Popov, nekadašnji sekretar Matice srpske i novinar, njihova majka Jelisaveta, sveštenička kći iz Srpskog Elemira, bila je posvećena vaspitanju i obrazovanju svoje dve mezimice, kao i sina Dušana.

Ćerke Ninkovića su, po završenoj osnovnoj školi, privatno učile gimnaziju u Novom Sadu, jer u to vreme nije bilo takvih ženskih škola. Još u školskim danima Milica i Anka aktivne su u Ujedinjenoj omladini srpskoj, a posebno su se oduševljavale socijalističkim idejama Svetozara Markovića (1846-1875), koji će im, kao politički emigrant 1872. godine u Novom Sadu, postati kućni učitelj.

Marković, koji se smatra osnivačem socijalističkog pokreta u Srbiji, bio je vrlo srdačno priman u kući Ninkovićevih, iako je Miličin i Ankin otac bio poznat kao izraziti konzervativac, a mati vaspitavana u patrijarhalnoj porodici, u pravoslavnom duhu.

Prema mnogim ocenama, najbolji srpski novinar tog vremena Pera Todorović (1852-1907), potonji Miličin suprug, pisao je da su u porodici Ninković, u tim politički burnim godinama, utočište nalazili mnogi mladi i obrazovani nevoljnici koji su bili proganjani u obrenovićevskoj Srbiji. Među njima se isticao Marković.

Ulica sestara Ninković u Novom Sadu, danas / Foto D. Dozet

- Svetozar Marković je sproveo duhovno oslobođenje omladinaca pre vremena i dao im potpunu slobodu mišljenja... Bio je za te mlade ljude više nego učitelj. Oni su se osećali preporođeni njime i sledovali su mu kao svome mesiji - navodi Slobodan Jovanović u knjizi “Vlada Milana Obrenovića”.

Svojim idejama Marković je značajno uticao na “sestre Srpkinje”, kako su nazivane te prve aktivistkinje omladine, posebno na Milicu.

- Između Svetozara i Milice razvila se čista, platonska ljubav, koju jedno drugom nisu priznali - posvedočio je Jovan Skerlić. A Jaša Prodanović je tvrdio da ta “čista, idealna ljubav” nije krunisana brakom zbog Markovićevog tamnovanja, teške bolesti i prerane smrti...

Da bi kćerima omogućili što bolje obrazovanje, Ninkovići su svoje mezimice poslali u Cirih na studije pedagogije. Taj švajcarski grad je u drugoj polovini 19. veka bio evropski centar socijalističke misli, u kojem su se okupljali studenti iz mnogih zemalja, naročito iz Rusije. Među njima su se našle i sestre Ninković, koje su u Švajcarskoj boravile od 1872. do 1874. godine. Često su dolazile u rusku studentsku biblioteku, gde su držana predavanja sa polemičkim diskusijama o političkim, socijalnim i ekonomskim temama. Milica je iz Ciriha poslala nekoliko članaka Svetozaru Miletiću, koji ih je objavljivao u svom listu “Zastava”.

Iako je u beogradskoj štampi, pa i u crkvenim krugovima otvoreno traženo da se mladi akademci, među njima i učene Srpkinje vrate iz Ciriha, koji je čak nazivan “jazbinom krajnje pokvarenosti”, Ninkovićeve su ipak ostale u tom gradu, marljivo učeći, ne samo pedagogiju nego i književnost, umetnost, istoriju i jezike. Želele su tako da se što bolje pripreme za budući nastavnički poziv.

Kada su položile poslednje ispite u Cirihu, Milica i Anka su u avgustu 1874. godine došle u Srbiju, verujući da su tamo ipak nešto povoljnije prilike nego u Ugarskoj. Posetile su u požarevačkom zatvoru Markovića, koji im je sugerisao da otvore privatnu žensku školu i dao im uputstva kako da organizuju nastavu i primene nove pedagoške metode u vaspitavanju devojaka. Podnele su molbu Ministarstvu prosvete za otvaranje škole u Kragujevcu, ali je to išlo veoma teško u tadašnjoj konzervativnoj Srbiji.

Ipak, kada je za ministra prosvete došao poznati naučnik Stojan Novaković, koji je bio liberalniji i tolerantniji od svog prethodnika Hristića, dozvolio je sestrama Ninković da otvore višu žensku školu. Ali ona je bila kratkog veka, jer su se sestre našle na udaru nove reakcionarne vlade kao politički sumnjive i obeležene kao komunisti.

Svetozar Marković / Foto Wikipedia /Pera Todorović

- Pod stražom su iz Kragujvca sprovedene u Beograd, gde im je policija saopštila da, kao strane državljanke, moraju hitno da napuste Srbiju. Ipak su ostale, jer su se, u dogovoru sa političkim istomišljenicima, udale kako bi stekle pravo boravka u Srbiji - zapisao je Jovanović.

Milica se u Topčiderskoj crkvi venčala sa novinarom i socijalističkim prvakom Todorovićem, jednim od osnivača Narodne radikalne stranke, dok je Anka za đuvegiju odabrala Sretu Anđelkovića, veleprodavca duvana. Kasnije se ispostavilo da to ipak nije bio fiktivan brak, kao njene sestre Milice sa Todorovićem, jer se ona stvarno i trajno vezala za svog muža i zavolela ga. Sreta je, kako se pričalo, bio dobar i pošten čovek, inteligentan i duhovit. Sa njim je imala ćerku kojoj je dala sestrino ime.

Kada su se posle udaje vratile u Kragujevac, sestre Ninković su postale veoma viđene i popularne, zahvaljujući svom političkom delovanju na socijalističkoj liniji. Milica je bila desna ruka svom mužu Peri dok je uređivao list “Staro oslobođenje”. Kao dobrovoljac učestvovala je u Srpsko-turskom ratu, požrtvovano negujući ranjenike po vojnim bolnicama u Srbiji 1876. godine.

Posleratne političke prilike bile su nepovoljne za njih, pa je Todorović emigrirao u Novi Sad, a Milica mu se, nakon proterivanja, pridružila u svom rodnom gradu.

Zgrada Medicinske škole “Sestre Ninković” u Kragujevcu / Foto sajt škole

Uz pomoć jedne lekarke iz Rusije, koju je upoznala u Cirihu, uspela je da dobije rusku stipendiju i 1878. godine ode u Petrograd, gde se upisala na medicinsku akademiju. Zbog hladne klime i lošeg zdravlja bila je prinuđena da prekine studije, ali je uspela da se, zahvaljujući pomoći dobrih prijateljica, vrati u Cirih i nastavi studije medicine. Te studije nastavila je potom u Parizu, ali su joj lekari, zbog sve lošijeg zdravlja, savetovali da se vrati u otadžbinu. Došla je kod sestre Anke u Kragujevac, gde je ubrzo umrla od tuberkuloze, u 27. godini.

- Njenu sestru Anku savremenici su opisivali kao crnomanjastu lepu ženu, pravilnih crta. Vladala se, govorilo se, kao prava gospođa. Nikad se ni sa kim nije posvađala, niti je koga izgrdila - navodi Popov.

PREVOĐENjE MILICA je sa francuskog na srpski prevela nekoliko knjiga među kojima i “Istoriju jednog zločina” Viktora Igoa. Sa srpskog na ruski prevela je najznačajnije Markovićevo delo “Srbija na istoku”, a na nemački raspravu Pere Todorovića “Uništenje estetike”.

Anka je zajedno sa sestrom predavala u višoj ženskoj školi u Kragujevcu, a kada joj je muž umro napustila je posao i posvetila se deci. Potom se preselila u Beograd, gde joj je kći Milica studirala slikarstvo. Iako je govorila nemački, francuski i ruski jezik kao maternji, nije mogla da nađe posao. Živela je u najvećoj bedi i umrla u sirotinjskoj bolnici, 1923. godine, u hladnoj baraci treće klase.

MILICA PRVA SOCIJALISTKINjA

HRONIČARI su zabeležili da je Milica Ninković u srpsku istoriju ušla kao prva žena koja je učestvovala u organizovanju i propagiranju socijalističkog pokreta. Govorila je nemački, francuski i ruski jezik, a služila se engleskim i italijanskim.

NESREĆNA ANKINA SUDBINA

MLAĐA od sestara Ninković bila je u Beogradu vaspitačica, a izvesno vreme i upraviteljica Doma učenica, trudeći se da u praksi primeni sveže ideje i pomogne generacijama devojaka da se bore za svoja prava i da se emancipuju. Savremenici su je pamtili i kao ženu u dubokoj crnini. Smrt ćerke jedinice, u 21. godini, bio je i razlog njenog kasnijeg padanja u misticizam i okultizam.