POVODOM obeležavanja 800 godina od rođenja srpskog sveca Svetog Save, u proleće 1985. godine patrijarh srpski German i Srpska pravoslavna crkva ustanovili su najviše crkveno odlikovanje koje je dobilo ime Orden Svetog Save. Odlikovanje od tada dodeljuju Sveti arhijerejski sinod SPC, mitropolije i eparhije duhovnim, svetovnim i građanskim licima za naročite zasluge za Srpsku pravoslavnu crkvu.

Na aversu ordenskog medaljona nalazi se ikona Svetog Save okružena ovalnim prstenom na kome se nalazi natpis "Svojim trudom postigao je sve" na crkvenoslovenskom jeziku. Oko medaljona je postavljen emajlirani malteški krst s krakovima belo-plave boje. Između krakova nalaze se pozlaćeni dvoglavi orlovi sa krunom. Orden je ustanovljen u tri stepena: prvi stepen je bele, drugi crvene i treći plave boje.

- To je prvi među ordenima SPC i, izvan svake sumnje, najvažniji, koji je postao opštedruštveni autoritet. Orden Svetog Save je institucija koju izuzetno poštujem. To je javno priznanje koje dodeljuje drevna i poštovana institucija hrišćanske zajednice i srpskog naroda posebno, kojim se nagrađuju dela i poduhvati koje država, proglašavajući odvojenost od Crkve, ne doživljava kao opštedruštvene - kaže Dragomir Acović, cenjeni stručnjak za odlikovanja.

Prošle, godine, kada se navršilo tri decenije od ustanovljenja ovog priznanja i znamenja, uručeno je pet Ordena Svetog Save. Prvo je na Vidovdan u porti manastira Gračanica Orden Svetog Save drugog reda uručen predstavnicima Humanitarne organizacije "Srbi za Srbe". Potom je, u avgustu, Branislav Petrović odlikovan Ordenom Svetog Save trećeg reda. Početkom oktobra patrijarh Irinej je, posle osveštavanja novosagrađene Crkve Svetog Jovana Krstitelja na Bagdali, zbog "odanosti zavetu svetih Nemanjića i Lazarevića, negovanja duhovne svetosavske kulture i zadužbinarstva" ktitorima Bratislavu Gašiću i njegovom bratu Bobanu Gašiću uručio Orden Svetog Save drugog reda. Četiri dana kasnije, 10. oktobra 2015, odlikovan je i profesor dr Žarko Vidović, istoričar umetnosti i pravoslavni filozof iz Beograda.

Patrijarh Irinej uručuje orden predsedniku RF Vladimiru Putinu

Interesantno je da SPC nema posebnu kancelariju za odlikovanja niti službenika koji vodi evidenciju o dobitnicima ili o predloženim kandidatima za dodelu Ordena Svetog Save.

- Crkva nije državna institucija koja na administrativni način i iz političkih razloga deli ordenje povodom državnih praznika. Kako kod nas u SPC odlikovanja daje Sveti arhijerejski sinod u ime čitave SPC, ali i mitropolije i eparhije, ne postoji službena evidencija o dobitnicima, kao ni lista kandidata za Orden Svetog Save - rečeno nam je u Patrijaršiji SPC.

Prema neslužbenim podacima, SPC je dodelila 70 Ordena Svetog Save, a mitropolije i eparhije u Srbiji i rasejanju pedesetak. Među dobitnicima su srpski patrijarsi German, Pavle i Irinej, zatim Dejan Medaković, Matija Bećković, Emir Kustrica, Novak Đoković... Od stranaca, najviše odlikovanja dobili su Rusi - patijarh ruski Aleksije Drugi, Aleksandar Solženjicin, predsednik Vladimir Putin, premijer Dmitrij Medvedev...

Orden je primio i naš poznati reditelj i glumac Radoš Bajić

NOVE NAGRADE

- SPC je osnovala čitav niz novih odličja da bi smanjila pritisak na Orden Svetog Save. Dok je postojao samo taj jedan orden, bilo je veoma teško stepenovati ili na neki drugi pogodan način odrediti hijerarhijski položaj nagrade za konkretno delo. Sada su tim društvenim, kulturnim, crkvenim delima namenjeni ovi novi ordeni, a Orden Svetog Save, pogotovo prvog reda, s vremenom će postati sve ekskluzivniji - tvrdi Dragomir Acović.

"KUPOVINA"

Dobitnici ovog najvišeg crkvenog odličja su i biznismeni Bogoljub Karić, Miroslav Mišković i Slobodan Radulović. U delu javnosti su se zbog njih pojavile glasine da su oni "kupili Oreden Svetog Save".

- Nije ništa neobično što je SPC bila izuzeta iz takvih sumnjičenja - kaže Acović, ukazujući na to da se među odlikovanima nalazi značajan broj onih koji su veliki priložnici, graditelji crkava, ljudi koji od svojih sredstava ulažu u projekte Crkve.