MILOSAVA Zdravkovića Resavca, kneza Ćuprijske nahije, sa sedištem u Svilajncu, "bio je glas" opakog i surovog narodnog vođe, a istovremeno i mudrog čoveka koji se zalagao za to da prosveti svoj narod.

Veruje se da je on za svoje "manire" imao podršku knjaza Miloša, čiji je poverljiv i blizak saradnik bio, na jednoj i Vuka Stefanovića Karadžića, druga iz Velike škole i učesnika Prvog ustanka, na drugoj strani.

- Prva knjiga, "Vukov srpski rečnik", stigla je u Svilajnac 1818. godine za kneza resavskog Miliju Zdravkovića, a u arhivskoj građi iz 1817. godine Zdravković se pominje i kao jedan od pet pretplatnika u Srbiji na Davidovićeve i Fruštićeve "Novine serbske iz carstvujuščega grada Vijene" - kaže Desanka Stamatović, profesor beogradskog Filološkog fakulteta, u penziji, autor zanimljive publikacije "Knjiga u Svilajncu".

Prvi sigurni tragovi o knjizi u Svilajncu od pre dva veka, vode iz arhiva o knezu Milosavu Zdravkoviću i spiskovima prenumeranata (pretplatnika) koji su novac za knjigu prikupljali unapred, i u narednih pet decenija.

BARUDžIJA I ŠPEKULANT U "Knjizi o Svilajncu", autorka Desanka Stamatović dala je i prikaz svih pretplatnika knjiga iz Svilajnca u periodu od 1818. do 1870. godine, a u rečniku manje poznatih reči i nazive zanatlija kojih danas nema, kao na primer: barudžija (proizvođač baruta), boltadžija (veletrgovac), mumdžija (voskar), nalbantin (potkivač), simidžija (pekar), špekulant (preduzetnik) kao i niz drugih.

Zdravković je bio prvi prenumerant, a potom ih je u Svilajncu bilo 19 raznih zanimanja. Zahvaljujući njegovom zalaganju za prvih 40 knjiga u Svilajncu je bilo 764 pretplatnika, približno koliko ponaosob u Beogradu, Šapcu ili Požarevcu, gradovima sa neuporedivo većim brojem stanovnika:

- Ovaj podatak svedoči o obrazovanom i stasalom staležu i visokoj svesti građana u Svilajncu. Knjigu nisu kupovali samo intelektualci, već i trgovci, a ona je osvajala i niže slojeve, kalfe, šegrte i domaćice.

Među pretplatnicima bilo je 32 učitelja, 58 visokih činovnika sreza, suda, sekretari i niži činovnici, trgovačka i uslužna zanimanja - bakali, meandžije i kafedžije, više od 80,dok je 26 zanatskih radnji imalo 76 pretplatnika - kaže autorka knjige, i dodaje:

- Krajem pedesetih i šezdesetih godina 19. veka Svilajnac doživljava pravi uzlet na prosvetno-kulturnom polju. Bilo je 664 pismenih lica. Osnovana je prva knjižara, prvi pevački hor, škola za žensku decu, nedeljna škola za nepismene i Čitaonica "Omladine Resavske" 1868. godine.

Zainteresovani Svilajnčani tu su mogli da nađu knjige "Srpski rječnik", "Danicu, "Slavensku gramatiku", Srpske narodne poslovice" i druga izdanja.