U ČURUGU, mestu u južnoj Bačkoj sa 10.000 duša, počinje obeležavanje 72. godišnjice zloglasne mađarske racije u kojoj je, za svega pet dana, zverski ubijeno najmanje 1.300 nevinih Srba i Jevreja. Među njima je bilo i osamdesetoro dece mlađe od 15 godina, od kojih je najmlađa žrtva, Savka Nikolić, bila stara 15 dana.

- Ma koliko strašan i sam za sebe, taj zločin otpočet na Tucindan, 4. januara 1942. godine, bio je samo uvod u krvavi pir mađarskih fašista u celoj Bačkoj, koji je potrajao gotovo mesec dana i odneo više hiljada nevinih života - kaže Milan Radomir, predsednik čuruškog Memorijalnog društva „Racija 1942“. Zahvaljujući inicijativi upravo ovog društva, u Muzej racije je, pre dve godine, pretvoren tzv. Topalov magacin u centru Čuruga. Mada povrišne od jedva 150 metara kvadratnih, Mađari su u njemu, mitraljeskim rafalima sa vrata i kroz prozore, već prvog dana ove racije ubili više od 400 ljudi. Ostali su pobijeni po svojim kućama ili u okolini sela, a svi zajedno su, ne bi li se zameli krvavi tragovi, bačeni pod led reke Tise.

- Godinama smo radili na prikupljanju imena nevinih žrtava i sva ona su danas u muzeju. Da se nikad ne zaborave, ali i da se sličan zločin nikada ne ponovi - dodaje Radomir. Predviđeno je da se tačno u podne, u Muzeju racije nevinim čuruškim žrtvama služi parastos, posle čega će venac, uz ostale, položiti i Ištvan Pastor, predsednik Skupštine Vojvodine. Uporedo sa onom u Čurugu, racija je od 4. do 9. januara 1942, trajala i u Žablju, Gospođincima, Mošorinu, Đurđevu i drugim mestima Šajkaške, da bi krvavi kreščendo dostigla u Novom Sadu, od 21. do 23. januara. Za svega tri dana ubijeno je oko 1.800 Srba, Jevreja i Roma. Najzad, do kraja januara mađarska žandarmerija i vojska su nevine ljude ubijale i u Bečeju, Srbobranu i drugim mestima, a ukupan broj evidentiranih žrtava premašio je 4.000.

Po završetku Drugog svetskog rata, u Čurugu i drugim mestima Šajkaške, u znak odmazde za zločine u raciji iz 1942. ubijen je veći broj Mađara. Njima su, u junu prošle godine, spomenik na obali Tise otkrili predsednici Srbije i Mađarske Tomislav Nikolić i Janoš Ader, označivši tako istorijsko pomirenje dvaju naroda.

PORATNA PRAVDA

ZLOČINOM u Čurugu je rukovodio pukovnik mađarske žandarmerije Laslo Deak, a celom racijom u Bačkoj vojni general Ferenc Sombathelji Cajdner. Obojicu su, posle rata, mađarske vlasti isporučile jugoslovenskim i posle suđenja u Novom Sadu pogubljeni su u Čurugu.