SRPSKA pravoslavna crkva podigla je i obnovila od devedesetih godina do danas oko 500 svojih crkava i manastira. Uprkos ekonomskoj krizi, crkveno graditeljstvo poslednjih decenija doživljava renesansu u svim državama gde SPC ima svoje eparhije - Crnoj Gori, Bosni i Hercegovini, Hrvatskoj, Nemačkoj Americi. Samo u Srbiji u proteklih petnaestak godina podignuto je više od 200 hramova, a neimari i danas završavaju još stotinu bogomolja.

Najveći broj crkava podiže se na zahtev vernika, koji uglavnom i pomažu izgradnju hramova. O svoti novca uloženog u crkvene objekte u eparhijama SPC ne žele da govore, mada je jasno da je reč o milijardama evra. Nije tajna, međutim, da bogati vernici daju velike priloge za izgradnju hramova.

Više od 50 crkava, koliko postoji u Beogradu, u kome je i sedište Arhiepiskopije beogradsko-karlovačke, nije dovoljno za zadovoljenje duhovnih potreba vernika. U Patrijaršiji kažu da bi prestonici dobro došlo još dvadesetak bogomolja, naročito u prigradskim naseljima. Prioritet, ipak, ima završetak radova na vračarskom Hramu Svetog Save, ali poslednjih godina sve češće se govori i o početku zidanja nove Patrijaršije.

Poslednje decenije u Nišu je iz temelja podignuto šest pravoslavnih hramova, među kojima počasno mesto zauzima katedralni Hram Svetog cara Konstantina i carice Jelene. Procene Eparhije niške govore da je Nišu potrebno još desetak parohijskih hramova.

Na prostoru Eparhije bačke koja, u ovom trenutku, ima ukupno 103 pravoslavna hrama, u toku je gradnja 11 crkava. Njihove adrese, mahom, biće u mestima u kojima su kolonizovani Srbi i u kojima nije bilo pravoslavnih crkava.

U ovoj eparhiji u poslednjih 20 godina izgrađena su 22 nova pravoslavna hrama. Uporedo s tim, izvršena je i obnova nekoliko desetina postojećih. Najveći i najlepši novi hramovi smešteni su u Novom Sadu i Apatinu.

GRADI SE I U
CRNOJ GORI
MEĐU najvećim pravoslavnim crkvama u Evropi je i Saborni hram Hristovog vaskrsenja u Podgorici. Njegova gradnja počela je 1993. godine i još nije sasvim dovršena. Reč je o impozantnoj građevini visine 40 metara, sa 17 zvona i šest krstova. U moru kapela, paraklisa, isposnica i crkvica koje su rasute u gotovo svim srpskim eparhijama, epitet najmanje verovatno nosi crkva na planini Rumiji iznad Bara.

Talas crkvenog neimarstva, pokrenut devedesetih godina u Šumadiji, ne prestaje do danas. Samo u prethodnoj deceniji osveštano je, obnovljeno ili čeka kraj radova više od 60 crkava. Završena je izgradnja 31, obnovljeno je 11, a zidari rade na 21 hramu.

- I pored teške ekonomske situacije, sa vernicima i dobročiniteljima gradimo i obnavljamo hramove - kaže sveštenik Rajko Stepanović, zadužen za građevinske radove u Eparhiji. - Najznačajnija nam je izgradnja Bogoslovije, a radosni smo što smo uspeli da obnovimo 11 starih i zapuštenih crkava.

Gorka je istina da crkveno graditeljstvo na Kosovu i Metohiji protiče u znaku obnove porušenih svetinja u martovskom pogromu 2004. godine. Na osnovu Memoranduma o obnovi između Saveta Evrope i SPC do sada je novi život udahnut u desetak manastira, a u 20 obnova još uvek traje. O snazi nade Srba iz pokrajine svedoči i desetak novih crkava bogomolja.

Kruševačka eparhija, koja je među najmlađim u SPC, beleži da je na njenom prostoru u poslednjoj deceniji podignuto i obnovljeno na desetine pravoslavnih crkava i manastira. Samo u sedištu eparhije i njegovoj okolini, sagrađeno je više od 30 svetinja, desetak je obnovljeno, a


približno toliko bogomolja se sada gradi.

Vaskrs neimarskog duha doživela je i jedna od najmanjih eparhija SPC - Mileševska. Obnovljeno je osam manastira i izgrađen novi - Svetih Kozme i Damjana u Vodenoj Poljani, na Zlataru. U gotovo tridesetak novih crkava u pet opština slavi se ime Božje.

Na ”svetim vodama Lima” vaskrsla su duhovna ognjišta - manastiri Kumanica, Davidovica, Orahovica i Pustinja, a ponovo se kanjonom Tare oglašavaju zvona Dovolje i Svetog arhangela Mihaila. Ponovo izranjaju krstovi Dubnice i Janje u klisuri Uvca.

O plimi duhovnog života u Banatu svedoče i crkve koje se podižu u Zrenjaninu, Lazarevu, Kleku, Ravnom Topolovcu i Toraku. U deceniji za nama bogomolju je dobio i Banatski Dvor, a obnovom je novi život udahnut u sedam crkava. Slično je i u lozničkom kraju, gde je od devedesetih godina izgrađeno pet novih crkava, a u toku je izgradnja još dve.

Najznačajnija crkva koja se gradi u istočnoj Srbiji je Hram vaznesenja Gospodnjeg u Zaječaru. Ova crkva, koja izgledom podseća na Gračanicu, posle nekoliko godina, gotovo je završena, a ostalo je još da se samo obavi freskopisanje. Sakralni objekti podižu se u okolini Zaječara, Boljevca, a podno Rtnja se podiže crkva posvećena svetom Đorđu.

U Eparhiji vranjskoj kažu da je poslednjih desetak godina obnovljeno 80 crkava i manastira, a izgrađeno je pet novih bogomolja. Dve nove crkve se još grade u Vranju, a po jedna se zida u Bujanovacu i Bosilegradu. U oktobru prošle godine Eparhija vranjska postala je bogatija za hram posvećen svetom Justinu filozofu i prepodobnom Justinu ćelijskom.