SAVEZ udruženja boraca Narodnooslobodilačkog rata (SUBNOR) tražiće da 7. jul ponovo bude obeležavan kao Dan ustanka u Drugom svetskom ratu. Ovaj datum, kada je 1941. Žikica Jovanović Španac, na ivanjdanskom vašaru u Beloj Crkvi, ubio dvojicu žandarma slavljen je sve do 2001. godine. Tada je ukinut glasanjem u Skupštini Srbije.

Miodrag Zečević, prvi čovek SUBNOR-a, traži da se ovaj datum vrati na listu državnih praznika.

- Partizanski ustanak 1941. godine jedan je od nekoliko događaja u istoriji koji su opredelili budućnost Srbije i zato je važno sačuvati sećanje na njega - smatra Zečević. - Taj datum mora ponovo da bude državni praznik, jer država treba da prizna ono što je priznao antifašistički svet posle završetka rata, a to je doprinos Jugoslavije u pobedi protiv fašizma.

Zečević je istakao da je doprinos borbi protiv fašizma, pored učinka sportista, „jedini kredit koji savremena država Srbija ima u međunarodnim odnosima“. Srbija je, dodaje, u prošlosti imala nekoliko događaja koji su opredelili njenu istoriju, a tu, pored ustanaka koje su podigli Karađorđe i Miloš Obrenović, spada i partizanski ustanak 1941. godine.

- Oni su opredelili pravac, sadržaj, poziciju, ulogu i ugled Srbije u međunarodnim odnosima. Država, zbog sebe, ne može da isključi jedan od tih ključnih događaja, a to je partizanski ustanak 1941. godine - naglašava Zečević.

Mnoga pitanja otvorena su decenijama - da li je Žikica Jovanović Španac bio heroj, da li započeo ustanak ili ubio nedužne seoske žandarme, da li je njegov pištolj ispalio metak u okupatora ili običnog čuvara reda i mira?

Suprotno stavu SUBNOR-a, koji je decenijama bio opšteprihvaćen, izjašnjavaju se brojni istoričari.

- Ubistvo u Beloj Crkvi jeste simboličko, ali ne kao otvaranje borbe protiv okupatora, već kao početak građanskog rata, koji će se kasnije rasplamsati i biti gotovo veći nego sukob sa Nemcima - kaže dr Srđan Cvetković, iz Instituta za savremenu istoriju. - Paralelno su se razračunavali partizani i četnici, partizani i ljotićevci, ljotićevci i četnici... Zato je Drugi svetski rat u našoj zemlji bio drugačiji nego u ostalim državama. A ubistvo dvojice nedužnih žandarma, koji su na biciklima obilazili seoski vašar, dogodilo se još u vreme kada je Srbija bila okupirana, dok još nije bila uspostavljena Nedićeva vlast, već je vladala komesarska uprava, pod direktnom upravom Nemaca.

On dodaje da smo svi učili da je Žikica Jovanović Španac bio narodni heroj. Taj pogled je, smatra, bio ideološki obojen.


ZAJEDNIČKI DATUM

- POŠTO su oba antifašistička pokreta izjednačena, najbolje bi bilo da se nađe datum kada su i jedni i drugi učestvovali zajednički u borbi protiv okupatora. Mogao bi da se odredi datum oslobađanja pojedinih gradova u Srbiji, poput Loznice, recimo, gde je izvedena zajednička akcija - smatra dr Cvetković.