KLADOVO -Da li će našim arheolozima poći za rukom da iz tamnih dubina Dunava, prikupe dovoljno materijalnih tragova i uspešno rekonstruišu i posle tačno 19 vekova prikažu čuveni Trajanov most u svoj svojoj veličini i lepoti?
Republički zavod za zaštitu spomenika kulture, zahvaljujući sredstvima koje je izdvojilo Ministarstvo kulture i medija, polovinom proteklog meseca je započelo radove na podvodnim arheološkim istraživanjima Trajanovog mosta - najvećeg, koji je antički svet ikada video. Sa stručnjacima ustanove “Plovput” iz Beograda i ekipom snimatelja i ronilaca, Gordana Karović, arheolog RZZSK istraživala je korito Dunava na trasi na kojoj se nalaze potopljeni ostaci stubova Trajanovog mosta, u blizini sela Kostola sa desne, srpske strane i Turn Severina sa leve, rumunske obale Dunava.

IZ VODE I VAZDUHA
- OVAJ izuzetan spomenik rimske kulture oduvek je privlačio pažnju putnika namernika, putopisaca, istraživača - kaže nam Karovićeva. - Prilikom veoma niskih vodostaja, kao što je to bio slučaj 1858. i 1932. godine, njegovi stubovi su virili iz vode. Ali oni su i ometali plovidbu, tako da su 1909. godine porušena dva stuba bliža levoj, rumunskoj obali reke. Idealnom rekonstrukcijom mosta bavilo se više istraživača, ali se smatra da je dosada najbolja ona iz 1907. godine - rekonstrukcija inženjera Edgara Diperea.
Arheološkim iskopavanjima u potpunosti su definisani prisutni delovi mosta, odnosno ostaci portala i stubova koji se nalaze na kopnu sa obe strane reke. Iako se o mostu mnogo zna, odgovori na neka važna pitanja mogu da se dobiju samo podvodnim arheološkim istraživanjima: da li je gornja konstrukcija bila od drveta ili od kamena, način gradnje stubova u koritu reke, tačne dimenzije i oblik samih stubova, kao i visina mosta...
Ovogodišnji radovi samo su početak projektom predviđenih istraživanja. Trasa mosta je snimljena multibim-sonarom što će omogućiti izradu trodimenzionalnog modela rečnog dna. Ostaci stubova koji se danas nalaze na dnu reke su ispitani i snimljeni video-kamerom.
Zahvaljujući pomoći Ustanove za održavanje i razvoj unutrašnjih plovnih puteva “Plovput” iz Beograda, ekipa je imala gotovo idealnu bazu za izvođenje podvodnih radova - brod “Istrajni 2”, koji je sve vreme bio na raspolaganju. A kako je firma “Akvamont” pozajmila opremu za podvodnu komunikaciju i snimanje, bilo je moguće da svi članovi ekipe, kao i gosti, u svakom trenutku na monitoru postavljenom u komandnoj kabini broda, vide sve što ronioci pod vodom trenutno snimaju, kao i da imaju telefonsku vezu sa njima.
“Floti” koju su činili brod “Eho”, “Istrajni 2”, jedan gliser i jedan pravi rečni ronilački čamac, priključila se i vazdušna “flotila” paraglajding kluba “Orao”, koja je samu trasu i izvođenje radova snimila iz vazduha.

KAKO SU RIMLJANI USPELI?
POZICIONIRANJE i obeležavanje stubova na kojima se ronilo sa nepogrešivom tačnošću je obavio ronilačka legenda đerdapskih prostora Živadin Đorđević, dok su za uslove snimanja bili zaduženi Đorđe Kovjanić i Zoran Prodanović. Sva trojica su imali ogromno iskustvo u ronilačkim radovima.
- Ovo je samo početak jednog planiranog višegodišnjeg podvodnog arheološkog istraživanja, koje će omogućiti da se Trajanov most definiše u potpunosti, odnosno reše preostale nepoznanice vezane za njegove proporcije i način gradnje. Već na osnovu pregleda sirovog, neprerađenog materijala prikupljenog hidrografskim merenjima, jasno je da je situacija drastično promenjena u odnosu na one koje smo imali. U ovom trenutku bez iskopavanja, vidljivi su ostaci svega sedam od 20 stubova u koritu reke. Prva četiri, polazeći od naše obale, potpuno su zatrpana rečnim nanosima, što je posledica vađenja šljunka i peska u poslednjih nekoliko godina na prostoru nekoliko kilometara uzvodno od ostataka mosta. Sa rumunske strane situacija je neuporedivo gora, a nastala je nekontrolisanim vađenjem šljunka i peska u zoni oko ostataka Trajanovog mosta.
Dobro raspoloženje i entuzijazam svih članova ekipe poticali su od svesti da započinje otkrivanje još jednog, do sada nepoznatog segmenta ovog izuzetnog spomenika kulture. Takođe i od velike želje da se ne dozvoli da se arheološki ostaci postepeno prekriju zaboravom, već da se pokuša da se oni što je moguće više približe široj javnosti, završava Karovićeva.

IZGRADNJA
TOKOM 100. i 101. godine, vojne jedinice imperatora Trajana obnovile su put kroz Đerdapsku klisuru i prokopale kanal kako bi plovidba bila moguća uprkos dunavskim brzacima. Prema nacrtima Trajanovog omiljenog arhitekte Apolodora iz Damaska, počinje izuzetan građevinski poduhvat - izgradnja zidanog mosta, najvećeg koji je antički svet ikada video.
Za dve godine Dunav je premošćen na mestu gde je njegov tok širok preko jedan kilometar, ali je zato dno čvrsto, relativno plitko i ravno, što je obezbeđivalo odlične uslove za brzo i efikasno izvođenje ovako velikih radova.