SRBIJA, pred kraj nekog drugačijeg 19. veka, zemlja koja, pošteđena tragičnih prevrata i iscrpljujućih ratova, proživljava svoje “zlatno doba” - u tu i takvu (našu?) državu je scenarista Pavle Zelić smestio radnju stripa “Družina Dardaneli”. U kafani “Dardaneli”, stecištu beogradskih boema, značajne istorijske (i kafanske) ličnosti tog doba susreću se sa članovima istoimene družine - često tvorevinama sopstvene imaginacije. Jer, družina “Dardaneli” okuplja svima nama dobro poznate junake, kojima je konačan lik dao crtač stripa Dragan Paunović: Glišićevog Savu Savanovića, Stankovićevu Koštanu, Kočićevog jazavca (iz pripovetke “Jazavac pred sudom”), Andrićevog Karađoza, Ćosićevog Vukašina Katića, a tu su i Margerita Gotje iz dela Dime Sina, Kafkin Jozef K., junaci Karla Maja, grof Vronski, Hašekov dobri vojnik Švejk...

Odabir književnih junaka za članove družine direktna je asocijacija na kultnu “Ligu izuzetnih džentlmena”, koju čine likovi čuvenih romana.

FANTASTIČNO BOGATSTVO - SRBIJA i Balkan su izuzetno bogati legendama koje treba otrgnuti od zaborava, junacima i bićima koji mogu biti izvor inspiracije generacijama fantastičara. Vampiri su samo najočigledniji, svetski prepoznat a nama nepriznat brend. U “Družini” sam pokušao da istaknem neka tipično srpska predanja koja se vezuju za ova natprirodna bića, poput leptirica koje umirućem vampiru izlaze na usta ili činjenice da su ispunjeni nekom želatinoznom masom, a ne mesom i kostima. Sa druge strane, koncentracija istorije koju smo pregurali preko glava je tolika da je grehota ne iskoristiti je, makar i kao pozadinu za priče.

- “Družina” i jeste nastala u uvodu mog eseja o “Ligi izuzetnih džentlmena”, u kojem sam se poigrao sa idejom o ekipi srpskih tajnih agenata, književnih likova, koji nonšalantno ušetaju u legendarnu kafanu “Dardaneli” u kojoj su se krajem 19. veka okupljali Nušić, Sremac, Stanković, braća Ilić, i suoče se sa svojim tvorcima - priča Zelić. - Taj odlomak je postao prva tabla stripa, a ta “srpska liga” je ubrzo dobila i svoje ime i specifičan, domaći šmek. Iako su oba stripa špijunske i pomalo hororistične avanture, “Družina” je počela sama da se razvija u pravcima koje ni ja nisam mogao da predvidim, postajući nešto sasvim autentično i naše. Ona je pre svega jedna posveta lektiri koju smo možda morali da čitamo, ali smo je i zavoleli, ali i posveta jednom Beogradu i Srbiji kakvih nikada nije bilo, prepunih inženjerskih i građevinskih čudesa, ali i vrlo stvarnih čudovišta iz legendi.

Za scenaristu, inače diplomiranog farmaceuta Zelića, i crtača Paunovića, “Družina Dardaneli” predstavlja debitantsko delo u smislu pravog, velikog stripa. Ipak, ovaj dvojac ima još jednu objavljenu “kolaboraciju” - adaptaciju Zelićeve kratke priče “Dum-Dum”. Ovaj scenarista piše i eseje, filmsku, književnu i kritike stripova, autor je mnogobrojnih priča, a Matica srpska mu je, kao jednom od pobednika na konkursu za ediciju “Prva knjiga”, objavila zbirku “Poslednja velika avantura”.

Poredeći pisanje “običnih” priča i stripa, Pavle tvrdi da je strip scenario, paradoksalno, mnogo opširnija forma nego prozni tekst - makar na način koji ga on radi.

Premda su određeni stripovi i grafičke novele davno ovenčani najprestižnijim književnim nagradama, i dalje im se prečesto osporava status literarnih dela. Može li tekst “u oblačićima” - u rukama umešnog i nadarenog pisca, dosegnuti, pa i prevazići granice “ozbiljne” literature?

- Primeri Francuske ili Japana, u kojima se strip posmatra kao ravnopravan sa književnošću, štaviše kao nezavisna, “deveta umetnost”, SAD gde grafičke novele osvajaju prestižne nagrade donedavno rezervisane za klasičnu literaturu, sve to ukazuje da se tamo negde na strip sve više gleda kroz neke druge naočari. A on se, pak, bori na dva fronta: sa slikarstvom, osvajajući prostor u galerijama i na aukcijama, i sa knjigama, na policama i na listama bestselera - kaže Pavle. - “Maus” Arta Šigelmana, “Persepolis” Marjan Satrapi ili “Sendmen” Nila Gejmana su bez sumnje zbog svog očiglednog kvaliteta pravih remek-dela zaslužni da se ta barijera ka konačnom priznanju stripa probije gdegod postoji, ali je dekonstrukcija mita o superherojima u “Nadziračima” Alana Mura ili “Povratak Mračnog Viteza” Frenka Milera doprinela i da strip kakav je postojao decenijama “odraste”.

Scenarista obrazlaže i zašto su u “Družinu Dardaneli”, od svih mogućih književnih likova, “stupili” baš Savanović, jazavac (bez suda), Koštana, Hajduk Stanko, Jozef K., Švejk i ostali.

- Želeo sam da junaci budu odmah prepoznatljivi svima onima koji su išta čitali u životu, a ako ništa drugo, makar lektiru. Trebalo je popuniti određene role, pa je principijelni i autoritativni Vukašin Katić bio logičan izbor za organizatora grupe, dobri vojnik Švejk, Pop Ćira i Pop Spira su komični pomoćnici, dok će se između Vronskog i Koštane, logično, razviti romansa - pojašnjava autor priče. - Želeo sam da, kroz likove iz njihove književnosti, budu zastupljene i nacije koje su istorijski delovale na prostoru Srbije, pa su tako tu i austrougarski agent Jozef K., Francuskinja Dama s kamelijama kao i nemački junak Old Šeterhend. Pokušao sam i da junaci budu iz iste epohe u kojoj se dešava strip, a neki od njih, kao Old Šeterhend i njegov pomoćnik Halef Omar, kao i grof Vronski su se - u knjigama iz kojih potiču, i zadesili na prostorima Srbije.