OJKANJE je na listu Uneska uneto kao deo nematerijalne kulturne baštine susedne, hrvatske države, iako je nesporno da je ova stara vrsta pevanja sa “ležećim glasom” - “oj” ili nekim drugim, srpski “brend” pre nego mnogo šta drugo. Pre nego truba, recimo, koja je kroz dragačevski kraj odjeknula mnogo, mnogo kasnije, dok su trgovci iz okoline Guče vekovima pre toga, putujući na mazgama, vodili pesmu praćenu tim beskrajnim “oj”.


Hrvatima je, u ovom konkretnom slučaju, “išla naruku” procedura, odnosno veća agilnost kada je bilo vreme za donošenje neophodnih zakonskih odredbi. Ima li, ipak, još nečeg “čisto srpskog” što bismo se mogli potruditi da kao takvo na vreme i zaštitimo?


Iskusni etnomuzikolozi znaju koliko je muzička baština podložna uticajima i preplitanjima, te će se retko koji znalac odvažiti da kakvu pesmu, muzičku formu, način pevanja ili igranja “označi” kao autentično srpski.


 Bilja Krstić, umetnica koja svojim kristalno čistim glasom širi dobar glas i o srpskoj muzičkoj tradiciji i folkloru, slaže se da je vrlo teško dati pravi odgovor na pitanje koji su autentičan srpski instrumenti, pesma, muzika.

EMOTIVNI UTICAJ Tradicija je živa u onoj meri u kojoj se izvodi. Kada se izvede, ona postaje deo opšte muzike, utiče na ljude širom sveta i emotivno, ali i kreativno - u smislu da ih inspiriše da stvaraju - kaže Trkulja.

 

- Umesto “autentičnog” pre bih se opredelila za izraz “karakteristično” - naglašava ova pevačica.


- “Tradicionalni instrumenti”: gusle, gajde, dvojnice, frula, tambura su “karakteristični” za naš prostor, kao i “savremeni instrumenti”, koji su danas u upotrebi (nekad su ih zvali i “fabrički instrumenti”): violina, harmonika ili truba, koji su ušli u tradiciju izvođenja. Jedan isti instrument je tradicionalni instrument mnogih prostora. Duduk (sličan klarinetu), koji je jermenskog porekla, koristi se u tradicijama od istočne i južne Evrope, jugozapadne Azije, Jermenije, Irana, Azerbejdžana, Gruzije, Turske, Srbije, Bugarske, Makedonije, Ukrajine do Belorusije. Instrument koji se dosta koristi u našoj muzici, “kaval” ili “supeljka”, pastirski instrument, tradicionalni je instrument čitavog Balkana, a i šire, ima ga na Kavkazu, u Aziji i severnoj Africi...


Slobodan Trkulja, “jedan čovek - ceo orkestar”, umetnik je koji i sam ima probleme da pobroji sve tradicionalne instrumente na kojima virtuozno svira i oduševljava svet.


- Mogli bismo reći da su gajde autentično srpske, ali to “ne pije vodu” jer je reč o instrumentu koji postoji od Škotske i Španije do Jermenije i Turkmenistana - navodi Trkulja. - Međutim, ono što jeste autentično srpsko jesu pesme koje mi izvodimo na tim “srpskim gajdama”. Jer jezik, kao i muzika, ima svoju melodiju i svoj ritam. Naša muzika oslikava jezik kojim govorimo i zato je ona original, jedna jedina u svetu.


Srpska folklorna tradicija vekovima je primala različite uticaje, i pesme, dopunjavajući jedna drugu, obogaćene novim sadržajem, nastavljaju i danas svoj život, objašnjava Bilja Krstić, koja veli: “Tradicija traje kroz vreme i menja se kao i vreme”.


- “Pesme” iz davnih vremena su se u nekim oblicima zadržale do danas - kaže Bilja. - Iz starih izvora saznajemo da u red praslovenskih pesama spadaju “dodolske” ili “lazaričke pesme”, a praslovenskog porekla je i “nemo kolo”, koje se i danas održalo u Lici.


Trkulja dodaje da se duša jednog naroda ogleda u njegovoj kulturi i tradiciji, a da je naša “duša”, u tom smislu - bogata i prebogata, ali i prepuštena sama sebi.


- Tužno je što se toliko bogatstvo ne štiti, što je zapušteno i što niko ne stavi etiketu, ne označi nešto istinski vredno kao naše - smatra Trkulja. - To nije nekakav predmet pa da može da se uskladišti.