BISER srpskog srednjevekovnoggraditeljstva, manastir Manasija naći će se na preliminarnoj listi kulturnih dobara koja će u narednom periodu biti nominovana za ulazak u svetsku baštinu. Čeka se potvrda Komiteta UNESKO-a, koji zaseda u Braziliji do 3. avgusta, da ovo monumentalno srednjovekovno zdanje, u društvu sa Caričinim gradom, Bačom sa okolinom, Rajačkim pimnicama i Smederevskom tvrđavom uđe u trku za mesto na listi svetske baštine.

DESPOT STEFAN
GROB ktitora despota Stefana bilo je jedno od najzanimljivijih otkrića u ovom manastirskom zdanju. Sve do 2007, kada su tokom arheoloških iskopavanja u crkvi otkrivene dve grobnice, verovalo se da je sahranjen u manastiru Koporin, kraj Velike Plane. Posle ozbiljnih sistematskih arheoloških i antropoloških istraživanja postupka dokazivanja autentičnosti njegovih moštiju, u koji je bila uključena ekipa stručnjaka, ne samo iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture, već i iz drugih naučnih oblasti, utvrđeno je da je u jednoj od njih sahranjen despot Stefan. Takođe, potvrđen je zajednički DNK lanac oca i sina, kneza Lazara i despota Stefana.


Temelji Manasije postavljeni su 1407. godine, a manastir je završen 1418. godine kao zadužbina srpskog despota Stefana Lazarevića, sina srpskog kneza Lazara i kneginje Milice. To je najveći i najlepši manastir u Srbiji, ostalo je zapisano u Braničevskom tefteru. Zbog svojih istorijskih i arhitektonskih vrednosti - hrama koji je posvećen Svetoj trojici i njegovog izuzetnog živopisa u kategoriji je spomenika od izuzetnog značaja.


Manasija je karakteristična i po izuzetnom manastirskom utvrđenju koje se sastoji od čak 11 kula, među kojima posebno dominira donžon kula, poznatija kao Despotova kula. U burnoj istoriji, manastir je mnogo puta pustošen i razaran, pa obnavljan.


Proteklih šest decenija, po etapama i sa dužim prekidima, obavljani su konzervatorski radovi, a dvadeset godina traje obnova kula i bedema. Šest vekova od postavljanja temelja, Manasija je trebalo da dočeka obnovljena. Planovi nisu ostvareni, ali će se to, prema rečima Gordane Simić, rukovodioca projekta obnove, u naredne dve godine dogoditi.


- Pre dvadeset i jednu godinu uradili smo program obnove Manasije. Tada je obnovljena Despotova kula, a potom još četiri. Tokom devedesetih i sve do 2001. godine ništa nije rađeno, a do 2005. obnavljano je koliko se moglo.

EKIPA
TOKOM arheoloških istraživanja, kojima rukovodi arheolog Marin Brmbolić, pronađeni su i retki primerci keramike i kamene plastike, stubići raznih oblika, strele, razne alatke, deo posuda. O obnovi crkve brine se arhitekta Dragoljub Todorović, a sa njim i slikari-konzervatori Radiša Žikić i Sonja Poslušni. Majstori koji rade obnovu kula i bedema su iz Vlasotinca.


Do prošle godine zavladala je pauza.


- Manasija je jedan od velikih i složenih manastirskih kompleksa koji zaista zahteva obimna istraživanja i radove na zaštiti - kaže Svetlana Vukadinović, arhitekta, zadužena za radove na utvrđivanjima manastira. - Nepoznavaocima poslova kojima se bavimo čini se da radovi neopravdano sporo odmiču. Reč je o teškim i skupim radovima.


Simićeva podseća da su konzervatorski radovi na ovom hramu izvođeni 1950-1960, pod rukovodstvom arhitekte Slobodana Nenadovića. Od tada i nadalje delimično je konzervirana Despotova kula i ostaci trpezarije, i unutrašnji delovi bedema, i obnovljen manastirski konak. Potom je arhitekta Ivan Kostić rukovodio radovima na prepokrivanju manastirske crkve Sveta trojica i podignuti su novi sestrinski konaci.


Sa obnovom kula, započela su i sistematska arheološka iskopavanja. Istraženo je dve trećine manastirske porte i cela trpezarija, odnosno nekadašnja prepisivačka škola. U toku tih radova, obnovljena je kompletna unutrašnjost priprate, izgrađen novi pod crkve, urađena oltarska pregrada i na drugu lokaciju izmešteno monaško groblje sa 17 grobnica.


- Kada završimo rekonstrukciju preostalih kula i bedema trebalo bi da se obnovi stepenište do vrha Despotove kule i da se postavi zaštitna ograda duž kružnih bedema. Tako bi, posle šest decenija brojna publika mogla da razgleda i da se divi lepoti ovog dragulja srpskog građevinarstva - kažu naša sagovornice.