NIŠ - Biblioteka Prizrenske bogoslovije, zadužbina Sime Igumanova osnovana 1871. godine, čuva i rukopis bogoslužbene knjige iz poslednje četvrtine 14. veka. Na osnovu vodenih žigova dragocenog sinaksara, koje sadrži žitija po mesecima, stručnjaci su ustanovili starinu knjige, ali dalja ekspertiza tek predstoji.Zasada se brižno čuva pod ključem, u biblioteci Bogoslovije sa privremenim sedištem u Nišu.
Gotovo je neverovatno šta je ova, ali i na desetine drugih knjiga u biblioteci koja danas broji blizu 12.000 izdanja, uspela da preživi.
- Biblioteka je počela da se formira odmah po osnivanju - priča za “Novosti” protojerej-stavrofor Milutin Timotijević.- Sima Igumanov bio je prvi donator, a drugi značajan je bio ruski konzul Ivan Jastrebov (1839-1894). Upamćeno je da je rektor Petar Kostić pozvao konzula Jastrebova u pomoć, kada su Turci želeli da prokontrolišu štivo i razume se, unište sve knjige koje su imale neodgovarajuću nacionalnu sadržinu. Konzul Jastrebov je stao ispred vrata Bogoslovije, na papiru ispisao “U ime ruskog cara zabranjujem ulaz” i zalepio upozorenje. Kada su Turci došli, pročitali su opomenu i odustali od namere. Prizrenska biblioteka se dalje dopunjavala i bogatila do Prvog svetskog rata.
Kada su Bugari upali u Prizren 17. novembra 1915. godine tražili su krunu kralja Petra Krađorđevića, koji je prethodno sa predstavnicima Vlade tu boravio na putu za Albaniju, objašnjava sagovornik. Bugari su prekopali Bogosloviju, pronašli srebrno posuđe i neku dvorsku ahrivu, ali je kruna, po pričanju, ostala sačuvana.
- Tada su spalili više od 6.000 knjiga - nastavlja rektor. -Posle Prvog svetskog rata ponovo je biblioteka uspela da izbroji do 10.000 knjiga, a zamenik rektora bogoslovije Petar Trifunović je da bi sačuvao knjige 1941. godine uzidao u podrum deo knjiga i tako ih spasao. Posle rata, nova vlast je tražila da se biblioteka “otkopa” i oko 5.000 knjiga je tada poslužilo za formiranje Narodne biblioteke.
Posle 1999. godine, kada je sveštenstvo sa đacima bilo primorano da napusti Kosmet, do Niša je stiglo oko 12.000 knjiga. Među njima bio je i rukopis iz 14. veka. Mali broj vrednih knjiga je spasen, ali ima i izdanja, sa ličnim potpisom Sime Igumanova i konzula Ivana Jastrebova.
Kod sinaksara iz 14. veka postojala je, prema rečima bibliotekarke Ljubice Đurović, delom dilema da li je u pitanju manuskript ili inkunabula, ali sada je izvesno da je rukopisna knjiga.
- Deo najstarijih knjiga dokazuje da su do Stare Srbije i Vojvodine ipak dolazile knjige, diplomatskom poštom - kaže za “Novosti” bibliotekarka Ljubica Đurović. - Čuvamo deo starih primeraka Letopisa Matice srpske iz 1829. godine, samo četiri godine po objavljivanju prvog broja. Tu je i vredna edicija leksikona na arapskom jeziku sa potpisom konzula Jastrebova, retki mineji iz 1884. godine, primerci Srpskog književnog glasnika iz prve polovine 20. veka.

ČUVANjE
NI 131. generacija đaka Prizrenske bogoslovije sa privremenim sedištem u Nišu, ne sme da iznosi knjige iz biblioteke. Riznice su na raspolaganju stručnjacima, studentima i đacima za rad u biblioteci. Pojedina izdanja imaju ispisanu dozvolu na koricama na turskom jeziku da su “dozvoljene”. Kroz istoriju biblioteke prati se i razvoj srpskoslovenskog jezika i potonjih jezičkih redakcija.