ISTORIJA našeg glavnog grada nastajala je kroz burne i nesvakidašnje događaje, ali su neki delovi dosegli do Beograda na sasvim neočekivan način.

Takva je pripovest i o mumiji koja postoji u ovom gradu, i koju stručnjaci čuvaju pod posebnim režimom. Priča o tome kako je, uopšte, ovako čudnovat deo sa Bliskog istoka stigao ovde, još je neobičnija.

Sagovornik nam je bio najmerodavniji stručnjak za ovu priču, dr Branislav Anđelković, sa Odeljenja za arheologiju Filozofskog fakulteta, čovek koji se sa ogromnom ljubavlju i pažnjom bavi ovim ostacima starog Egipta.

Duh prosvetiteljstva

- Prosvetiteljstvo s kraja 19. veka ostavljalo je temeljan i snažan trag na potomstvo, pa je tako filantrop i mecena, Srbin Pavle Riđički, plemić od Skribešća (u Rumuniji), rođen u Mokrinu davne 1805. godine, dospeo do Egipta i Luksora - govori za "Beogradske priče" dr Anđelković. - U tom gradu kupuje mumiju, "ne za sebe, nego za srpski narod" i odmah po povratku s puta je daruje Narodnom muzeju.

"Valja se setiti", podseća on, "da su dobrostojeći Srbi uvek dobijali i ulogu dobrotvora, odnosno ljudi koji brinu i za naredne generacije".

Svrha ove "dragocene starine" bila je "da narod srpski gledi i njome se stvarno poduči o jednom naročitom običaju starih Misiraca" (kako su u našem narodu zvali Egipćane). Nesvakidašnji i redak poklon nakratko je, krajem juna i početkom avgusta 1888. godine, bio izložen u Kapetan Mišinom zdanju. Potom, od 1893, do početka Prvog svetskog rata Muzej sa stalnom postavkom ostaje smešten u istoj kući, odmah pored zgrade Rektorata, gde je mumija, ležeći u donjoj polovini kovčega, bila izložena u staklenoj vitrini. Od sredine druge decenije 20. veka kovčeg je bio izlagan u zatvorenom stanju, tako da samu mumiju nije bilo moguće videti. Kao deo stalne postavke, zatvoreni kovčeg bio je smešten u Muzeju kneza Pavla, a u vremenu od 1952. do sredine šezdesetih godina stajao je u parteru sadašnje zgrade Narodnog muzeja na Trgu republike.

- Potom biva sklonjen u tamu muzejskog depoa, uključujući i boravak od 1986. do 1991. godine kada se nalazi u depou Galerije umetnosti nesvrstanih zemalja, u Podgorici - dodaje dr Anđelković. - Na inicijativu Filozofskog fakulteta u Beogradu, na kome se izučava grupa predmeta vezana za arheologiju Bliskog istoka, Narodni muzej ustupa svoje staroegipatske eksponate. Tako, od oktobra 1992. godine mumija dospeva u Arheološku zbirku, gde se i danas čuva.

Dobri plemić

- Pavle Riđički je posle Egipta posetio i Svetu zemlju i dodao svom imenu "Hadži" zbog posete ovom dragocenom području, a prethodno je imao i naslov "od Skribešća", što mu je bila plemićka titula. U vreme kada je putovao ka Egiptu bio je vremešan čovek od 82 godine, ali i duboko odan dolazećim naraštajima i tradiciji. Čak se nadao da će dosegnuti vreme nastupajućeg, 20. veka, koju mu dugo životno doba od 88 godina ipak nije omogućilo. Kada je kupio mumiju, odlučio je da je transportuje ka Srbiji, od Aleksandrije, preko Atine, pa je preko Pireja pošiljka krenula na put ka Crnom moru, odakle je Dunavom stigla u Beograd.

- Sudbina mumije bila je nalik sudbini Srbije tokom protekla dva veka - dodaje dr Anđelković. - Preživela je bombardovanje 1915. godine, kada su sa austrougarskih monitora granate dosegle zgradu tadašnjeg Narodnog muzeja na sadašnjem Studentskom, a tada Kraljevom trgu. Slično je bilo i kada su Nemci bombardovali Beograd 1941. godine, pa je u tom trenutku bila u Muzeju kneza Pavla, u blizini Starog dvora koji je takođe bio pogođen. I tada je ovaj dragoceni arheološki materijal bio ugrožen, da bi se, na kraju, desio još jedan atak na deo materijala 1999. godine, kada su grad bombardovale NATO snage. Pre toga dao sam uzorke komada smole sa nje na laboratorijsku analizu u zgradi koja je pripadala MUP i koja i danas stoji razorena na kraju Ulice kneza Miloša. Začudo, taj uzorak nije bio oštećen i vratili su mi ga bez obzira na razaranje samog zdanja.

Ko je bio ovaj čovek?

Mumija se danas nalazi u Arheološkoj zbirci Filozofskog fakulteta, a ispitavanja su dala sasvim izuzetne i neobične rezultate.

- Sistematskim istraživanjima otkiveno je mnogo nalaza i informacija - dodaje dr Anđelković. - Pokojnik je bio muškog pola, u trenutku smrti star oko 50 godina, visok oko 165 santimetara, tokom života nije bio izložen većim fizičkim naporima. Ruke su mu bile prekrštene na grudima, nokti na rukama i nogama pozlaćeni, a srce, središte uma, po egipatskim verovanjima ostalo je u telu, dok su pluća izvađena.

Egipćanin koji danas "spava" u Beogradu je bio sveštenik po imenu Nesmin, što prevedeno sa staroegipatskog znači "onaj-koji-pripada-bogu-Minu". Svi muški članovi njegove porodice bili su posvećeni tom bogu plodnosti, a kovčeg nesumljivo potiče sa nekropole u Akhmimu, oko 200 kilometara od Luksora.

- Među najvažnije nalaze spada svitak papirusa, "Knjiga mrtvih", fascinantno otkriće unutar ovoja mumije, približno ispod leve miške pokojnika. Njeno vađenje i iščitavanje tek predstoje. Sve zajedno govori da Beogradska mumija potiče sa početka trećeg veka pre nove ere.

Prema mnogobrojnim analizama, naši medicinski stručnjaci su zaključili da je, na primer, svešteniku Nesminu jedan kutnjak bio izvađen za života, da su mu na kičmi bili vidljivi znaci spondiloze i skolioze.

- Mumifikovano telo bilo je umotano u mnogobrojne slojeve lanenih ovoja, koji su kasnije bili premazani smolastom materijom. Posebni ukrasi su bili sastavni deo koji je "pratio" pokojnika na drugi svet, a na samom kovčegu sam identifikovao pečat sa grbom porodice Riđički, što je nepobitno dokazalo priču o tome ko je mumiju doneo u naš grad.

SPECIJALNA VITRINA

Beogradska mumija nalazi se u posebnoj vitrini, napravljenoj 2012. godine. Unutar nje stručnjaci na najsavremeniji način čuvaju stabilnu temperaturu, vlažnost vazduha, i sve ostale parametre potrebne da se nesvakidašnji eksponat održi što duže.

Pored vitrine vidimo ostatke zlatnog nakita koji je bio deo posmrtnog dekora, različite ukrase starog Egipta...

Kako kaže naš sagovornik, sada je sve propisno zaštićeno i sačuvano za buduća pokolenja.

ZAHVALNOST

Tragajući za podacima koji vezuju lik Hadži Pavla Riđičkog sa njegovom potragom za mumijom, naš sagovornik posebno pominje Dragoljuba Badrljicu, Mokrinčanina koji mu je mnogo pomogao tokom potrage za životopisom ovog dobrotvora.

Impresioniran posvećenošću Riđičkog, dr Anđelković potajno očekuje da će makar jedno gradsko sokače dobiti ime po ovom velikom filantropu, meceni i donatoru, kao i da će svi predmeti, rasuti po Srbiji, koji su ovde prikupljeni iz drevnog Egipta, jednom dobiti svoj stalni dom.

Možda baš u nekom budućem malom "egiptološkom muzeju Hadži Pavle Riđički".

PORUKA IZ "KNjIGE MRTVIH"

"Naša" mumija ima uz sredinu donjeg dela poklopca izuzetno redak natpis koji je sačuvan u svega desetak slučajeva.

- To je dvostubačni hijeroglifski zapis, poznat kao 191. poglavlje "Knjige mrtvih", konkretno "Poglavlje o donošenju duše u telo", koji pored ostalog kaže: "O, vi što odnosite dušu, o, vi što razdvajate seni, o, svi vi bogovi što vladate nad živima, dođite, i donesite Nesminu dušu njegovu."

DELO DžOŠUE HARKERA

Današnja nauka dovoljno je moćna da predstavi stručnjacima čak i izgled lica staroegipatskog sveštenika Nesmina.

Naš sagovornik priča kako je rešio da pronađe ovu odgonetku.

Iako je veoma zahvalan entuzijazmu kolega i stručnjaka sa Beogradskog univerziteta, koji su mu pomogli tokom istraživanja mumije, neke od poslova na utvrđivanju izgleda čoveka o čijim ostacima brine ipak je morao da napravi na neuobičajene načine.

- Dr Zoran Rakočević je naš vrstan radiolog, stručnjak i za medicinu i za stomatologiju. Sa njim sam uradio rendgensko snimanje, kao i skener mumije. Potom sam se obratio Džošui Harkeru iz Čikaga, sa prestižnog Orijentalnog instituta, koji uživa najveći renome u svetu. Ovaj ekspert je pomogao da saznamo i kako je izgledalo Nesminovo lice, tako što smo, na osnovu snimaka skenerom iz Beograda sačinili njegovu forenzičku 3D rekonstrukciju u Čikagu.

KOVČEG NEFER-RENEPET

Pored kovčega Beogradske mumije, na istom mestu stoji i kovčeg Nefer-renepet, koji je našem gradu poklonio 1921. godine Somborac Ernest Bramer.

Ovaj dragoceni spomenik potiče iz četvrtog veka pre nove ere, a posebna dragocenost je što na unutrašnjoj strani poklopca, koja prikazuje motiv "lebdeće boginje Nut sa kosom koja stoji uspravno", pripada vrsti nalaza koji su manje poznati i slabije zastupljeni u svetskim zbirkama.

MUZIČAR

Smireni naučnik i posvećenik arheološkim istraživanjima, ima još jednu slikovitu strast: muziku.

Naš sagovornik ima muzičku grupu "Fetiš bit" i dok drugi traže odušak od svakodnevnih poslova, dr Anđelković im upravo to pruža: relaksaciju uz dobru muziku.