Novo groblje u današnjoj Ruzveltovoj ulici je verovatno najveća galerija na otvorenom na Balkanu. Tako ga tretiraju istoričari umetnosti, zbog izuzetne vrednosti spomenika i skulptura koje su tamo postavljene.

Njemu je prethodilo Staro groblje, koje se do 1886. godine nalazilo na Tašmajdanu, na šetalištu koje brojni Beograđani smatraju najlepšim u prestonici. I ono je nekada nosilo ime „Novo“ jer su sahrane na njemu počele tokom treće decenije 18. veka, pošto je groblje sa Zelenog venca premešteno na Tašmajdan 1826. godine po nalogu Kneza Miloša.

Staro, tašmajdansko groblje nije bilo „na ponos“ ondašnjih Beograđana i njegov veliki deo bio je prilično zapušten. Brojni autori koji ga opisuju, s kraja 19. veka bili su ljuti i razočarani izgledom ovog beogradskog poslednjeg konačišta.

Tako Marinko Paunović kaže kako se „ne bismo mogli ponositi izgledom groblja“, a sve to govori kroz svedočenja očevidaca.

- U parohiji nije bilo dokaza ko sve počiva na groblju - beleži Paunović.

- Knjiga i evidencije nije bilo. Kamenoresci u saradnji sa grobarima skidali bi noću dragocene spomenike i odnosili ih, pa bi ih preradili za drugog pokojnika po narudžbini. Tako ni po nadgrobnim spomenicima nije moglo sa sigurnošću da se zna čiji je to grob. Jedino, umesto crkvenih knjiga, podatke o pokojnicima mogao je dati ondašnji osamdesetogodišnji crkvenjak deda Jova. On je to činio po sećanju.

DALEKA PERIFERIJA Kada je doneta odluka da Staro groblje bude preseljeno na Novo, ulica koja danas nosi ime po američkom predsedniku Ruzveltu nosila je prigodno ime - Grobljanska. Ostalo je zabeleženo da su mnogi ondašnji varošani veoma burno protestovali zbog te seobe, jer su tvrdili da je groblje premešteno na „užasno“ daleku periferiju i da će biti potrebno mnogo vremena dok povorka isprati pokojnika na večni počinak.Gradske vlasti na čelu sa ondašnjim predsednikom beogradske opštine Vladanom Đorđevićem bile su neumoljive, pa su Beograđani još dugo ovo groblje zvali i „Vladanovac“.

Tako je pokazivao na grob Đure Daničića, koji je „zalutao“ na cincarski deo groblja, i bio sakriven u gustu šikaru i sav u korovu. Tu je bio sahranjen i velikan i profesor univerziteta Josif Pančić, i to u specijalno sačinjenom kovčegu od „njegove“ omorike.

Kako su zabeležili ondašnji hroničari, najuredniji deo groblja bio je pored same Crkve Svetog Marka, koja je kasnije srušena posle bombardovanja na početku Drugog svetskog rata. Pre nego što su njihovi posmrtni ostaci preneti na Novo groblje, na centralnom delu današnjeg tašmajdanskog šetališta počivali su Ilija Kolarac, Miša Anastasijević, Sima Milutinović Sarajlija, Joakim Vujić, Đura Jakšić...

Ugledni hroničar Milan Jovanović-Stojimirović u svojim zapisima osvrće se na ovo groblje, pa kaže: „Staro groblje nije bilo podeljeno na parcele, nego je bilo izukrštano stazama, obraslo u žbunje i drveće. Još 1880. godine časopis ’Videlo’ pisao je sa zgražanjem o njegovoj zapuštenosti. Deo groblja prema Takovskoj ulici pripadao je katolicima i luteranima, sahranjivanim izmešano, a na uzvišici prema Seizmološkom zavodu bilo je groblje za vojnike, davljenike, samoubice i nehrišćane (ali ne i za Jevreje, koji su vekovima imali svoje groblje na drugom mestu). ’Videlo’ veli da je groblje 1880. godine bilo sklonište mangupa i neradnika, koji kidaju cveće, kradu spomenike, skrnave grobove psovkama i na drugi način, tako da je to groblje jedno beogradsko ruglo, mesto na kom za mrtve nema nikakvog pijeteta.“

Posle toga stvari se menjaju i mnogi grobovi izmešteni su na znatno uređenije Novo groblje, koje je danas mesto gde počiva elita nekadašnjeg Beograda. Ipak, tokom perioda posle Drugog svetskog rata, pa skoro do dana današnjeg, mnogi radovi koji vode ispod površine šetališta vode ka zaboravljenim kostima onih koji do danas nisu preseljeni.

SEOBE

Kada je srpsko groblje sa Zelenog venca premešteno na Tašmajdan, na oslobođenom prostoru, zbog potrebe širenja srpskog Beograda izvan Šanca, tada su presečene Gospodska i Kosmajska ulica, koje danas nose naziv Brankova i Maršala Birjuzova.

Kako beleži istoričar umetnosti Bratislava Kostić u monografiji o Novom groblju, „Tašmajdansko groblje, formirano 1926. godine na tada dalekoj periferiji Beograda, već pedesetak godina kasnije bilo je u sklopu grada koji se naglo širio, a čiji se broj stanovnika uvećavao. Inicijativa o njegovom premeštanju počela je još 1871. godine od mitropolita Mihaila.“