Feljton

Srce i pamet na strani Srbije

Svoj viševekovni san Srbi iz Ugarske krunisali su 1918. pripajanjem Srema, Bačke, Banata i Baranje - Kneževini Srbiji. Srpskoj pravoslavnoj crkvi 1868. godine priznat je nacionalni karakter


Vojvodina od Majske skupštine do prisajedinjenja Predhodni nastavci

Vojna granica sa dva distrikta na području južne Ugarske (1751-1881

1. Autonomija uslov za opstanak Srba

Boreći se za svoja verska, kulturna, politička i teritorijalna prava, Srbi su u autonomiji videli garanciju nacionalnog opstanka do povoljnog trenutka svesrpskog oslobođenja i ujedinjenja

Car Leopold Prvi

2. Nepostojane carske privilegije

Težnje Srba ka autonomiji poprimile su prve konture 1690, kada im je car Leopold Prvi ukazom, poznatim kao "Privilegija", dodelio određene povlastice. Njegovi naslednici su ih brisali

Mitropolit Stefan Stratimirović

3. Srbi traže autonomiju Banata

Deklaracijom Marije Terezije iz 1779. godine srpske privilegije su gotovo sasvim ukinute. U Temišvaru na tron Karlovačke mitropolije izabran je Stefan Stratimirović

Sava Tekelija, prvi Srbin - doktor prava / Foto Dokumentacija "Novosti" i foto arhiv "Borbe"

4. Dvostruki aršini Lajoša Košuta

Iako su Srbi na prostoru Ugarske živeli u različitim oblastima i društveno-ekonomskim, političkim i kulturnim uslovima, bili su nacionalno svesni i duhovno jedinstveni

General Đorđe  Stratimirović / Foto Dokumentacija "Novosti" i foto arhiv "Borbe"

5. Prva ideja o ujedinjenju svih Srba

Na zboru Srba 1948. godine u Novom Sadu, seljaci iz Almaškog kraja su govorili: "Neću da mi se sin zove Janoš kad mu je Bog predodredio ime Jovan". Srbi su tražili svoja prava i ravnopravnost sa Nemcima i Mađarima

Mitropolit Rajačić nije bio za radikalne poteze / Portret Arhiv  Muzeja Vojvodine

6. Kolebljivi mitropolit Rajačić

Videvši da je 1848. godine veći deo Evrope zahvaćen revolucijama, Srbi su pokušali da ostvare svoja nacionalna prava. Pobunjene Srbe mitropolit Josif Rajačić je doživljavao kao "zanesene sinove"

Jovan Subotić, filozof, advokat, pesnik i političar / Foto Arhiv  Muzeja Vojvodine

7. Zakon biča Petra Čarnojevića

Uoči Majske skupštine mađarska vlast je imenovala grofa Petra Čarnojevića za oponumoćenog komesara da bi bunu Srba ugušio oružanom silom. "Srpske novine" su pisale: "Čarnojević nije ni umom ni srcem Srbin"

Pismo Bana Jelačića, pisano ćirilicom, tada patrijarhu Josifu Rajačiću / Foto Arhiv Muzeja Vojvodine

8. Svi putevi Srba vode u Karlovce

U snažnom romantičarsko-nacionalnom zanosu uoči Majske skupštine u Karlovce se slilo 15.000 Srba. U analima je zabeleženo da je bilo i "oko 2.000 Srbijanaca i manji broj Crnogoraca"

Komandant Vojvoda Stevan Šupljikac / Foto Arhiva Muzeja Vojvodine

9. Narod bira patrijarha i vojvodu

Poslanici Majske skupštine većinom su bili iz Srema, Bačke i Banata, ali su za patrijarha i vojvodu izabrali ljude iz Like i sa Banije, što govori o visini duhovnog i nacionalnog jedinstva Srba

ISTORIJA Srpska narodna skupština 1. maja 1848. godine"  Foto Arhiva Galerije Matice srpske

10. Proglašenje Srpske Vojvodine

Na principima evropske revolucije jednakosti i slobode,na Majskoj skupštini srpski narod proglašen je "za politički slobodan i nezavisan pod domom austrijskim i opštom krunom ugarskom"

MUDROST Jovan Hadžić, prvi predsednik Matice srpske   Foto Arhiva Galerije Matice srpske

11. Glas razuma Jovana Hadžića

Beč nije žurio da prizna Srpsku Vojvodinu, a careva odluka da Vojnu granicu stavi pod komandu Mađara uznemirila je srpski narod. Budimpešta je sve odluke Srba proglasila nezakonitim

KOMANDANT Zarija Jovanović Čiča Foto Muzej Vojvodine

12. Šajkaši se umiriti ne mogu

Misija carskog komesara Petra Čarnojevića, sa dr Jovanom Hadžićem i Jakovom Jašom Ignjatovićem, da primire srpske graničare okupljene u vojnom logoru u Jarku - nije dala nikakav rezultat

Đorđe Stratimirović, rad Anastasa Jovanovića

13. Patrijarhov uzaludan put u Inzbruk

Car Ferdinand je odbio srpske zahteve rečima: "Ne mogu da potvrdim odluke nezakonitog konventa koje su doneli moji podanici grko-istočne veroispovesti zajedno sa grupom došljaka iz Srbije"

 Patrijarh Rajačić blagosilja srpske vojnike Arhiv Muzej Vojvodine

14. Rumuni odbijaju srpsku ruku

Predstavnici Rumuna odbili savez sa Srbima i zatražili izlazak iz Karlovačke mitropolije i uvođenje gregorijanskog kalendara. Nije im smetalo da mađarski jezik prihvate kao svoj

Borba između Srba i Mađara / Foto Muzej Vojvodine

15. Ratni bubnjevi pred Karlovcima

Ugarska vlast rešila je da se obračuna sa narodom koji se pod njenom vlašću nije mirio sa politikom Lajoša Košuta da u njegovoj državi postoje samo mađarska nacija i mađarski jezik

Prof Ivan Stratimirović, kraj spomen obeležja na mestu gde je vođena bitka za Karlovce / Foto Jovanka Simić

16. General Hrabovski napada Karlovce

Napad mađarske vojske na Karlovce, Srbi su uspeli da odbiju i da je nateraju na povlačenje. Kada je bilo izvesno da će biti potučeni do nogu, s mađarske strane zavijorila se bela zastava

Vojvodstvo Srbija i Tamiški Banat, mapa / Foto (Wikiwand)

17. Prividna nagrada Srbima za vernost

Sredinom novembra 1849. proglašeno je Vojvodstvo Srbije i Tamiškog Banata, posebna administrativna oblast koja nije imala autonomiju, a granice su iscrtane tako da su Srbi u njoj bili u manjini

Blagoveštenski sabor (Muzej Vojvodine) / Foto (Wikiwand)

18. Rascep među srpskim glavarima

U svom čuvenom članku" Na Tucindan" Svetozar Miletić piše: "Vojvodstvo je umrlo, ali takvo kakvo je bilo, nikom nije trebalo. No, mnogo važnije je da je za Srbe umrlo nešto drugo"

Svi feljtoni
Prikaži 10 vesti Prikaži sve vesti

Da li se i kako sećate 29. novembra?