JELA Stracimirović Balšić je ostala udovica Đurđevom smrću, početkom aprila 1403. godine. Tako je ona, uzevši vlast u svoje ruke u ime maloletnog sina Balše, punih pet godina vodila uspešnu borbu sa Mletačkom Republikom da bi očuvala svoju Zetu.

Krajem 1411. godine Jela se udala za čuvenog humskog vojvodu Sandalja Hranića, koji se beše razveo sa svojom ženom Katarinom. Smatra se da je ovaj brak imao i političkih pobuda, u vezi sa Sandeljevim daljim namerama prema Zeti i Primorju.

Po nekim istoričarima Jela je Sandalja skoro potpuno oplemenila. Svedoči o tome da su o Duhovima u Budimu 1412. godine, među mnogobrojnim uglednim gostima bili i Sandelj i Jela.

Jela je 1435. godine postala ponovo udovica. Bila je i dalje veoma ugledna žena, prema kojoj su svi imali puno obzira i poštovanja.

Umrla je početkom marta 1443. godine i sahranjena u crkvi Sv. Bogorodice u Beški.

Njen život je bio pun borbi i odricanja. Sahranila je oca, majku, preživela pogibiju brata Vuka i smrt despota Stefana, nadživela tri sestre, sahranila dva muža i sina jedinca.

Teodora Gorjanski, četvrta je ćerka kneza Lazara i kneginje Milice. Bila je udata za mađarskog plemića Nikolu Garu Gorjanskog. On je prvo bio mačvanski ban, a zatim hrvatsko-dalmatinski ban i mađarski palatin. Bio je privržen knezu Lazaru, predvodeći 1.000 kopljanika koje je mađarski kralj poslao u pomoć knezu radi suzbijanja župana Nikole Altomanovića

O Teodorinom životu se ne zna ništa, sem da je bila živa do 1405. godine.

Olivera je bila najmlađa ćerka kneza Lazara i kneginje Milice.

Rođena verovatno 1376. godine i još kao dete, po zahtevu turskog sultana Bajazita odvedena je u njegov harem.

Turski istoričar Ašik Paša Zade je pisao da je ona, kada je poodrasla, bila neobično lepa i zavodljiva. Kao miljenica sultana, izdejstvovala je da Turci ne progone Srpsku pravoslavnu crkvu i pomogla brata Stefana i zeta Đurđa kada su bili zapali u nemilost kod Bajazita.

Kod Angore 28. jula 1402. godine, tatarski kan Timurlenk je zarobio Bajazita i čitav njegov harem. Bila je tu i Olivera. On je znao da je ona Bajazitova miljenica, pa je dovodio pod njegov šator, gde ga je u prisustvu Bajazita služila, što je sultanu veoma teško palo. Neki istoričari kažu da je Bajazit posle toga izvršio samoubistvo. Po drugim izvorima, Timurlenk je ubrzo po zarobljavanju naredio da se Bajazit poseče.

Kada se vratio iz ovog boja, Stefan Lazarević je u Carigradu doznao da mu je sestra u zarobljeništvu kod tatarskog kana. Pošto je mnogo voleo, pozajmio je dosta novca kod očevih prijatelja i uputio Turčina Ajdina, koji je bio u njegovoj službi, da otkupi Oliveru.

Po nekim izvorima, tatarski kan je pristao na ovaj otkup. Turčin Ajdin je Oliveru doveo do Carigrada, odakle je kasnije, preko Bara, uz pomoć sestre Jele Stracimirović stigla u Srbiju.

U Beogradu se zatekla i 19. jula 1427. godine kada joj je umro brat despot Stefan. Istoričari pričaju da je za bratom mnogo žalila i primala saučešća.

Kada je despot Đurađ Branković vratio Beograd Mađarima po ugovoru u Tati, ona je otišla u Dubrovnik, po garantnom pismu koje je dobila 16. decembra 1427. godine i tamo ostala do kraja života.

Koliko se moglo ustanoviti, Olivera se posle Bajazitove smrti nije udavala, niti je za sobom ostavila poroda.

Turci Osmanlije pod vođstvom cara Murata, posle Maričke bitke 1371. godine, prodirali su dalje na sever i severoistok pljačkajući susedne hrišćanske države i sve više stežući Vizantiju oko Carigrada.

Prvi turski napad na Lazarevu državu, izvršen je prema našim starim letopisima 1380. godine. Po nekim istoričarima 1381. godine. Turci su tada prodrli čak do Paraćina, ali su ih na Dubravici potukli srpski vlastelini Crep i Vitomir i prognali iz Srbije.

Zauzet na drugim stranama u Maloj Aziji, turski car je Srbiju nekoliko narednih godina ostavio na miru, a knez Lazar osetivši tursku opasnost preduze niz mera za jačanje odbrane.

Počeo je da ojačava tvrđave koje su prve bile na udaru Turaka (Pirot, Niš, Novo Brdo), otvorio niz radionica za izradu oružja, među kojima i livnicu topova u Kruševcu.

Ubrzo su iz Dubrovnika dovedeni majstori i u kruševačkoj livnici izliveni su prvi topovi. Međutim, oni su bili malog dometa i punjeni kamenim đuladima, pa nisu bili od velike koristi.

Opremajući vojsku, knez Lazar je preduzeo i niz mera za uvežbavanje, a uporedo je snabdevao pogranične tvrđave hranom i drugim potrebama.

Pored toga je preduzeo i niz mera na diplomatskom polju. Tako je preko svog zeta Nikole Gorjanskog nastojao da pridobije mađarskog kralja Žigmunda za sklapanje trajnog mira sa Srbijom i zajedničku borbu sa Turcima, kao i bosanskog bana Tvrtka da se i on priprema za odsudnu borbu.

Sredivši prilike u Maloj Aziji, car Murat se opet okreće Srbiji. Velika vojska koju je predvodio 1386. godine upala je iz Bugarske u pirotski, niški i toplički kraj. Njihovi brzi konjanici (akindžije) su duboko prodrli na svim pravcima izviđajući, pljačkajući i pustošeći.

Raspolažući brojnim opsadnim spravama, vešti i iskusni u osvajanju tvrđava iz ratova u Maloj Aziji, Turci su brzo prisilili branioce pirotske tvrđave kojom su komandovali kneževi sestrići braća Musići, da se povuku ka Nišu, uspevši samo da je zapale pri povlačenju.

Bolje izgrađena i sa većom posadom, niška tvrđava se branila punih 25 dana. Kada su je osvojili Turci su nagrnuli u Toplicu.


STEFAN I VUK BEZ PORODA

Iz podataka se vidi da sinovi kneza Lazara i kneginje Milice Stefan i Vuk nisu ostavili poroda iza sebe, da su knez Lazar i kneginja Milica udavali svoje kćeri za uticajne srpske ličnosti i strance preko kojih bi mogli da steknu potporu za predstojeći odsutan boj sa Turcima, kao i da su najviše poroda ostavile kćeri Mara Branković i Jela Stracimirović Baošić.
(Nastaviće se)